Iz sadržaja : Sv. Sava Gornjokarlovački br. 3

Episkop Simeon (Zloković)
Sv. SAVA OD SVOG VREMENA DO NAŠIH DANA 


  
Svaki narod ulazi u istoriju svojom dušom. To je zbir onih iskonskih odlika jednog naroda koje stavljaju svoj pečat na sve ono što jedan narod stvori u svojoj istoriji na svim poljima duhovne I materijalne kulture. Pečat tog iskonskog duha nose njegova umetnost, melos i  narodna književnost, vez i rukotvorine, sve do onih vrhunskih izraza duha u okviru religije – Crkve.
   Sa tim primarnim odlikama svog duha i Srpski narod primio je hrišćanstvo. I ako se smatra da je pokrštavanje Srba završeno 789. godine, za vreme kneza Mutimira, to hrišćanstvo bilo je ovlaš primljeno, bez dubljih tragova na dušu,  ponašanje i uverenje širokih narodnih masa.
   Bolje prilike nastale su za hrišćansku misiju tek posle 885. godine, dolaskom učenika svete Braće na Balkansko poluostrvo. Ovaj značajni period traje sve do 1219. godine, do proglašenja autokefalnosti Srpske crkve. Karakterističan je što se u ovom periodu stvaraju jaki duhovni centri slovenske pismenosti. Ali ti centri su bili mahom u manastirima, najčešće udaljeni od naseobina, pa su široke narodne mase još uvek bile daleko od mogućnosti da čuju reč Božju u svojoj sredini i u svom hramu. Stanje se popravlja tek za vreme velikog župana Nemanje, koji pored već postojećih stvara pet novih duhovnih centara u pet svojih velikih zadužbina, sa stavropigijalnim statusom, u kojima je volja vladareva bila prva, a uticaj episkopa grčke, ohridske jurisdikcije samo formalan. Tu je već Studenica, koja će 1207. godine primiti mošti prepodobnog Simeona – Nemanje i njegovog sina Savu, kao svog starešinu i arhimandrita.
   Da je još za vreme Nemanjino u njegovoj državi cvetala staroslovenska književnost, dokaz je Miroslavovo Jevanjđelje, pisano za Nemanjinog brata Miroslava, gospodara Huma. Ono je pisano u poslednjoj deceniji XII veka, dok je Sveti Sava još bio mladić. Ali u Nemanjinom Rasu je sedeo episkop Grk, potčinjen arhiepiskopu u Ohridu, koji je silom svog porekla i svoje hirotonije bio daleko od crkvenih i državnih planova Nemanjinih. Da ti odnosi nisu bili na visini, tj. da se nije imalo poverenja u arhijereja stranca govori i 13. glava Studeničkog tipika, koji je pisao Sveti Sava. I ako je po propisima istog tog tipika, episkop raški učestvovao u izboru arhimandrita, tamo imamo i ovaj propis:” Ovde nema vlasti niko, ni episkop, ni ko drugi”. Već tada, 1208. godine Studenica je bila u službi opštih interesa države i Crkve, koja je preko ličnosti Sv. Save u službi “otačastva”.
   U Hilandaru Sv. Sava se duhovno izgrađivao za visoku misiju u svojoj zemlji. Od 1207. do 1217. u Studenici počinje prvi period njegovog plodnog rada u  zemlji. Prema svedočanstvu njegovih biografa, već tada njegova se misija prostire na  celu zemlju, u kojoj se njegovom intervencijom grade crkve, kamene i drvene, kako kaže Domentijan, a on lično narod utvrđuje u veri pravoslavnoj. Za onih veoma značajnih prvih deset godina rada u Srbiji, snagom svoje snažne ličnosti, Sv. Sava priprema teren za stjecanje crkvene samostalnosti, a svoja shvatanja i svoje ideale služenja Bogu i rodu prenosi na svoje savremenike i sledbenike. Već se začinje ono što će njegovoj crkvi dati posebno obeležje, formira se naše svetosavsko Pravoslavlje, koje ostaje uvek verno ortodoksiji, ali verno i u služenju svim plemenitim idealima otačastva, kasnije, u crkvi stvorene, srpske nacije.
   Ma koliko jedan narod bio velik i obdaren, svoje mesto pod suncem i u istoriji nalazi uvek predvođen velikim ljudima svoga imena i svoga jezika. To su oni snažni pojedinci koji iz nedara duha svoga naroda pokreće žive stvaralačke  snage i uvode ih u istoriju. To su one velike ličnosti koja na polju politike I kulture najbolje mogu da ostvare ono što jedan narod ume i može.
   Naš srpski narod imao je sreću da u odsutnom času njegove istorije na pozornicu stupe dve snažne ličnosti, jedan veliki vladar, kasniji svetitelj i jedan sveti čovek, veliki organizator. To su Nemanja i Sv. Sava. Pošto je Nemanja sredio državu, kao monah Simeon dolazi u Svetu Goru, da zajedno sa svojim sinom, monahom Savom, u Svetoj Gori stvore budući duhovni centar zemlje, naš Hilandar, rasadnik pravoslavne duhovnosti i škola mnogih budućih jerarha i  prvojerarha Srpske crkve.
   I Nemanja i Sveti Sava dobro su znali već u Hilandaru kakva Crkva treba srpskom narodu i srpskoj državi. Sv. Sava je bio nepokolebljiv u svojim  shvatanjima, utvrđen u ortodoksiji, a kao studenički arhimandrit i starešina već vičan i u državničkim poslovima, pa se nije dao pokolebati strahovanjima svoga brata Stefana. Istina, 1217. godine napušta Srbiju i odlazi u Hilandar. Ali Stefan nije mogao bez njega da reši crkveno pitanje svoje zemlje. I 1219. godine Sveti Sava dolazi ponovo u svoju zemlju sa tomosom o samostalnosti Srpske crkve i kao njen prvi arhiepiskop.
   Još kao studenički arhimandrit, iz manastira u kome se od 1207. nalaze svetiteljske mošti organizatora jake države i rodonačelnika nove dinastije, Sv. Sava je svoj rad usmerio i ka duhovnom preporodu naroda i ka političkoj konsolidaciji države. On je ne samo  misionar i asketa koji danima boravi u svojoj studeničkoj isposnici, nego je i učitelj i sveštenik svoga brata Stefana. On mu pomaže i u spoljnim poslovima, ne samo u jačanju zemlje iznutra. Sada kao arhiepiskop on je de fakto prvi autoritet u zemlji, čovek bez koga se ne može. Brzina kojom je Sv. Sava izveo organizaciju Srpske crkve posle 1219. godine predstavljala bi fenomen i u ovom našem vremenu, kada tehnika kretanja kontinente čini bližima nego li su praktično to bile pojedine oblasti srpske države u vreme Sv. Save. Sveti Sava je delovao kao organizator svetitelj, pa je svaka njegova reč postajala zakon, delujući na savest i kreativnu volju njegovih savremenika i saradnika. Preko svojih učenika i saradnika i njihovih naslednika do naših dana, Sv. Sava je preneo svoj duh, svoja shvatanja i svoju ljubav prema Crkvi i narodu. Tako je on postao sudbina svoje Crkve i nepresušna snaga njene egzistencije kako u kratkom periodu uspona Crkve i države tako i u dugim vekovima tegobnog održavanja, u vremenu robovanja, osipanja i stradanja. Sveti Sava je neodoljivo delovao na vladare svoje savremenike, na svoje monahe i svoje saradnike, na sve ljude koji su imali čast da čuju njegovu reč, da se oduševe njegovom pojavom i otvore svoje srce, svoj um i svoju savest njegovom živom primeru, njegovom uticaju. Sa uvažavanjem ga primaju istočni patrijarsi. Počast mu ukazuje inoverni kairski sultan. Slušaju ga vladri savremenici u  Srbiji. Na Bugarskom dvoru je kao kod svoje kuće. On će tamo i umreti, vraćajući se sa drugog puta u Svetu zemlju i iz posete istočnim patrijarsima, kod kojih je utvrđivao položaj Bugarske  patrijaršije. njegovi tipici: karejski, hilandarski i studenički postaće pravilnici za  organizaciju manastira u srpskim zemljama. Njegova Krmčija postaće izvor prava u svim slovenskim državama, pa će dospeti i u Rusiju.
   Neosporno je da je Sveti Sava bio prvi obrazac idealnog srpskog monaha. Bio je on i molčalnik i državnik, i isposnik i javni radnik, i arhiepiskop i arbitar tokovima državnim. Od njega potiče jedna posebna karakteristika srpskog monaha, monaha otačestvenika. On vaspitava i poseban tip vladara kod nas, vladara duhovnika, ali i arhijereja državnika.
   Uticaj Sv. Save na zbivanja u Srbiji Nemanjića proteže se na vreme od pet dinasta i šest arhiepiskopa, imajući u vidu sve one koji su se pored njega i pod uticajem njegove ličnosti vaspitavali i sazrevali. To je vreme od kraja Nemanjinog vladanja pa do smrti kralja Uroša I, 1276. godine. A to je razdoblje od punih osam decenija. Uroš je vladao posle smrti Sv. Save, ali je pored njegovih nogu rastao i pod uticajem njegove snažne ličnosti je vaspitavan, kao najmlađi sin Prvovenčanog. Isto važi i za njegove naslednike na arhiepiskopskom prestolu. To je razdoblje od 1235. do 1286. godine, do smrti Jevstatija I. Tu su arhiepiskopi; sv. Arsenije I, sv. Sava II, sv. Danilo I, Joanikije I, i sv. Jevstatije I. Osim Joanikija I, svi su svetitelji. I sveti Jevstatije koji je svega sedam godina upravljao Crkvom, morao je pamtiti Sv. Savu, čak biti i u njegovoj najbližoj okolini u mlađim  danima. Navedeno razdoblje dovoljno je dug period da se duh, ideje i shvatanja jedne snažne ličnosti, jednog svetog čoveka, kakav je bio Sveti Sava utvrde i kao sveta tradicija Crkve i države prenesu na dalja pokolenja, kao amanet duhovnog oca  nacionalne crkve.
   Sveti Sava je svim svojim delima i zaslugama bio sveti čovek. Svetost je iskonska potreba duha. Ne tražimo sveto u svetu, nego u svetim delima svetih ljudi.  Naš Sveti Sava je riznica takve svetosti. I nama danas.

.

Manastir Gomirje
VOŠTANICA NA SEĆANJE GOMIRSKIH MONAHA

“Ako ko hoće da ide zamnom, neka se odrekne sebe i uzme krst svoj i zamnom ide” (Luka zač. 44, 23 stih)
“Jer je jaram moj blag i breme je moje lako” Matej (zač. 43, 30 stih)

   Ove riječi Svetog Jevanjđelja zaista su primjerne podvižničkom životu, trudu i radu mnogih monaha manastira Gomirja, koji su kroz 400 godišnju istoriju postojanja ove najzapadnije Srpske pravoslavne svetinje, u trpljenju, mučeništvu i trudu iznijeli svoj monaški krst do kraja, svjedočeći svojim životom vjeru u postojanost Boga Živoga.
  
Od osnivanja pa do današnjih dana monaštvo manastira Gomirja, čuvalo je svoju vjeru pravoslavnu kroz vjekovna iskušenja i napade na nju. Često puta je bivalo da su i život svoj polagali ali vjeru nisu mjenjali, nego su ustrajno kroz mučeništvo ispovjedali vjeru pravoslavnu.
   O krstonosnom i mučeničkom životu monaha manastira Gomirja opširnije ćemo pisati drugi put, a više možete pročitati i u maloj monografiji o manastiru. Sada ćemo se više zadržati na životu i radu onih monaha koji su nam kroz vremensku distancu bliži.
   Ove godine 6. februara navršava se 12 godina od zemne končine i  predstavljanja pred lice Božje blaženopočivše igumanije Anisije (Docić) nastojateljice manastira Gomirja.
   Rođena 10. decembra 1921. godine u selu Markovcu kod Velike Plane, od pobožnih I blagočestivih roditelja majke Živke i oca Slavka. Na krštenju dobija ime Slavna. Roditelji su usadili u malu Slavnu žižak vjere, čiju je čistotu nosila u sebi do kraja svoga ovozemaljskog života. Odlazeći sa majkom na bogomoljačke skupove,  upoznaje osnivača Bogomoljačkog pokreta Sv. vladiku Nikolaja žičkog i ohridskog, kao i pobožnost ruskih monaha u manastiru Miljkovcu, koji će joj biti duhovni uzor u njenom budućem monaškom životu.
   Uz tako zadojenu vjeru na čistom izvoru, svoju želju za odlazak u manastir otkriva majci. Dobra i pobožna hrišćanka, daje svojoj kćeri blagoslov da stupi u ženski manastir Nimniku Eparhiji braničevskoj 1936. godine.
   Monaške zavjete daje pred sam rat 1939. godine i prima malu shimnu. Srednju muzičku školu završila je u Požarevcu u kojoj je stekla muzičko znanje, koje će sa odlaskom u manastir, prenositi i na druge, a naročito na svoje duhovne sestre i čeda. Gospod ju je obdario lijepim glasom, pa je kroz pojanje slavila i hvalila Boga Živoga u hramovima i drugim prilikama. U muzičkoj školi je odlično naučila da svira violinu. Osim lijepog pojanja, bila je i odličan  poznavalac Crkvenog ustava - tipika. Dobro znajući bogoslužbeno pravilo, talenat od Boga dobivenog, nije zakopala nego ga umnožila i svo svoje znanje prenosila na mlađe, kako na monahinje tako i na mlade sveštenike.
   U manastiru Gomionici, dobiva poziv blaženopočivšeg Episkopa Simeona i dolazi u manastir Gomirje sa sestrom Pavlom i jednom iskušenicom, sadašnjom igumanijom mati Paraskevom. Mati Anisjia učinila je značajnu prekretnicu u istoriji manastira Gomirja, jer od tada Gomirje postaje ženski manastir. Njihov dolazak u Gomirje biva u teško vrijeme za Crkvu i manastir. Bilo je to 27. juna 1967. godine. Simboličan je dan njihovog dolaska, koji će odmah označiti težak krstonosni put ka spasenju.
   U ruševnom manastiru zatekle su starog igumana Nektarija i jeromonaha Mirona. Bili su to jedini preživjeli monasi, koji su prošli drugi svjetski rat.
  
Pokojna mati Anisija, uzima teško breme materijalne i duhovne obnove manastira Gomirja, zajedno sa vladikom Simeonom. Bilo je to vrijeme dioklecijana, iroda i juda izdajnika.
   U životnim opredeljenjima, odlikama i stavovima bila je mati Anisija  pepokolebljiva i stroga. Gospod je nagrađuje za njen rad, te u manastir dolaze nove iskušenice koje će mnoge ostati u Gomirju kao monahinje.
   Na manastirsku slavu - Ivanjdan- 7. jula 2003. godine, sestre su lijepo uredile njen grob i podigle mermerni krst sa tri upisana krsta u simbol Trojedinog Boga, kojem je služila tokom njenog  krstonosnog života.
   Mnogo toga bi mogli još pisati o pokojnoj mati Anisiji, sada o njenoj dvanajestoj godišnjici predstavljanja pred Gospodom, ovoliko, sa dubokom zahvalnošću za sav njen trud, muku i suze koje je uložila u duhovnu i materijalnu obnovu manastira Gomirja. Neka joj Gospod podari vječno blaženstvo u Carstvu Božjem gdje počivaju sveti i pravedni.
 

protosinđel Mihailo 

NE ZASTANI
Ne zastani već dalje i dalje;
Tamo, gde te tvoja vera zove:
Bog koji Ti Svoju milost šalje,
Vodiće te na podvige nove.

Nedaj srcu da ga slutnja svlada,
Niti oku da ga suza rosi;
Tamo gde te vodi snaga mlada,
Svoj krst teški na plećima nosi.

Blago tome koga proviđenje,
Pod bremenom put Golgote sprema;
Pred njime će poniknuti zloba,
Što mu negde oštri venac sprema.

Ne zastani kroz maglu maglu duboku,
S krstom stupaj na Golgotsku stranu;
Svoje čelo podigni visoko,
I raduj se Vaskrslome danu.

Srpska pravoslavna crkva u Otočcu
HRAM SV. VELIKOMUČENIKA GEORGIJA U OTOČCU
Napisao Inž. Đorđe Ilijć
   Grad Otočac je bio odvajkada administrativno, kulturno i trgovačko središte Gacke doline. U drugoj polovini petnaestog vijeka bila je u Otočcu katolička biskupija, a za vrijeme Vojne krajine i sjedište čuvene Otočke sedamdeset i devete regimente imenom Baruna Jelačića.
   Polovinom osamnaestog vijeka osnovani su u Gornjokarlovačkoj  eparhiji protoprezviterijati (arhijerejska namjesništva), pa je Otočac postao sjedište Protoprezviterijata Vilićkog, koji je obuhvatio parohije: Otočac, Kosinj, Klenovac, Gornje Vrhovine, Donje Vrhovine, Zalužnica, Doljani, Dabar, Škare, Brlog, Lučani, Vodotoč i Senj, dakle osim Gacke doline i okolna područja.
   Gacka dolina nikad nije bila pod Turcima, ali do oslobođenja Like 1689. godine nalazila se na samoj turskoj granici, izložena turskim pljačkaškim pohodima i pokušajima prodora u Primorje i Rijeku. Živjelo se stalno pod oružjem, oragnizovano za obranu od Turaka.
   Bježeći sa područja pod turskom vlašću Srbi su počeli da se doseljavaju u Gacku dolinu početkom  sedamanestog vijeka, ali glavni dolazak i njihovo smještanje oko Otočca (Staro Selo, Orovac, Glavace, Brlog, Škare, Doljani i Zalužnica) bio je 1659/60. godine.
   Dolazeći sa svojim sveštenicima, budući nijesu smjeli da grade crkve od čvrstog materijala, podizali su crkve brvnare. Prva zidana crkva, po odobrenju knezova Frankopana sagrađena krajem sedamnaestog vijeka, je Sveta Petka u Glavacima. Sredinom osamnaestog vijeka zidane su nove crkve u Starom Selu, Ponorima i Brlogu 1742. godine; Zalužnici 1770. godine; Škarama 1772. godine te Doljanima 1782. godine.
   U gradu Otočcu bilo je malo Srba, uglavnom nešto zanatlija, trgovaca i oficira. Većina parohijana otočke parohije živjelo je u obližnjim selima: Starom Selu, Orovcu i Podumu, a okupljali su se u crkvi Svetog Jovana Krstitelja u Starom Selu.
   Hram Svetog  Velikomučenika Georgija u Otočcu sagrađen je 1863. godine za vrijeme uglednog protojereja Nikole Mašića, koji je bio i poslanik u Crkveno/narodnom saboru u Sremskim Karlovcima. Osvećenje hrama izvršio je Episkop gornjokarlovački Petar Jovanović. Nikolu Mašića naslijedio je njegov sin protojerej Ilija Mašić, koji je umro nakon Prvog svjetskog rata. On je sagradio na pravoslavnom groblju u Otočcu kapelu Prenosa moštiju Svetog  Nikole. Slijedeći paroh otočki sve do 1941. godine bio je protojerej Đuro Orlić.
   U Drugom svjetskom ratu crkva Svetog Đurđa u Otočcu sačuvana je zahvaljujući uglednom katoličkom kanoniku župniku otočkom Grgi Starčeviću, koji je uz podršku gradonačelnika Otočca Dane Katalinića, prvaka Hrvatske Seljačke Stranke, spriječio rušenje. Sačuvana je tako od ustaškog terora ne samo ta crkva. Ni jedna pravoslavna  crkva u Gackoj dolini nije srušena od strane ustaša. Ni jedan pravoslavni sveštenik u Gackoj dolini nije ubijen od strane ustaša. Protojereju Đuri Orliću i ostalim sveštenicima date su propusnice za odlazak u Srbiju.
   Kanonik Grga Starčević voljen i cijenjen u cijeloj Gackoj dolini umro je desetak godina nakon rata. Nije Otočac pamtio veću sahranu. Ispraćen je masom naroda obiju vjera i zvonjavom zvona sa pravoslavnih crkava.
   Nakon Drugog svjetskog rata u rodnu Gacku dolinu vratio se iz izbjeglištva samo jedan  sveštenik, protojerej Petar Mileusnić. Opslužuje on svih 12 parohija u dolini i okolini. Vjernici se okupljaju u sve većem broju. Smetalo je ovo komunističkim vlastima, pa na sve moguće načine sprječavaju njegov pastirski rad. Osuđuju ga na tri mjeseca prisilnog rada početkom 1948. godine zbog obavljenog vjenčanja, navodno prije službene registracije. Stari proto izdržao je i ovo. Očekivali su komunisti da će protojerej Petar Mileusnić popustiti i napustiti svoj narod, svoje vjernike. No kada nije bilo željenog rezultata organizovali su da ga u Dabru, za vrijeme vršenja bogojavljenskog osvećenja domova, kamenuju! Zadobio je tada povrede leđa i bubrega. Malo se oporavio i na  Đurđevdan 1949. godine služio u crkvi u Otočcu Svetu Liturgiju u hramu prepunom vjernika. Međutim stanje mu se opet pogoršalo i 31. oktobra 1949. godine umire proto Petar, posljednji Arhijerejski namjesnik Vilićki. Sahranjen je bez sveštenika na groblju u Škarama. Dugo je zvonilo drevno zvono sa zavjetne crkve Svete Petke Vilićke u  Glavacima... Nekoliko žena je molilo Očenaš.
   Komunisti su vjerovali da je time završeno sa pravoslavnim crkvenim životom u Gackoj dolini, ali su se prevarili. Novi Episkop gornjokarlovački G. Simeon (Zloković) vodio je brigu o svojoj pastvi. Najprije je slao u Gacku dolinu na povremeno opsluživanje sveštenike iz Gomirja, Ogulina i Srpskih Moravica, pa postavio za paroha u Brlogu jeromonaha Mirona Mirića, a u Otočac protojereja Savu Dimovića, čuvenog propovjednika. Nakon njegove smrti dolazi jerej Đuro Majerle i vjerski život nije utrnuo. Vladika je lično za Đurđevdan 1952. godine   posjetio Gacku dolinu i služio u Otočcu, te dan kasnije u Brlogu i popodne u Švici (Ponorima).
   Godine 1970. za paroha u Otočcu postavljen je mladi jerej Miloš Spasojević, sada protojerejstavrofor paroh u Arilju. Njegov dolazak bio je preokret za pravoslavne hrišćane u Gackoj dolini. Svojom velikom vjerom, izdržljivošću i nesalomljivom snagom izdržao je velike pritiske komunističkih vlasti, okupljao i okupio vjernike, obnovio je 1973. godine hram Svetog Đurđa u Otočcu, a zatim obnovio sve hramove u Gackoj dolini. Potom je sagradio od komunista srušene crkve u Škarama i Vrhovinama, te započeo iz temelja da gradi po komunistima srušenu crkvu u Doljanima. Nesretni rat 1991. godine prekinuo je njegov pastirski rad.
   Početkom rata 1991. godine zapaljivim granatama JNA je spalila veliku i lijepu katoličku crkvu Svetog Trojstva u Otočcu, sagrađenu 1684. godine. Nakon toga bilo je namjera da se zapali naša crkva Svetog Đurđa, ali je to energično spriječio velečasni gospodin Pezelj, katolički župnik u Otočcu.
   Sada parohiju otočku opslužuje jerej Dragan Antonić iz Plaškog. Crkva je u lošem stanju. Dio limenog pokrova na zvoniku oštećen je topovskom granatom. Potrebno bi bilo mnogo uložiti da se crkva popravi i sačuva od propadanja, a vjernika je malo, sredstava nema...

   Pomozi Bože i Sveti Đurđe, da i ovu krizu prebrodimo!

 

 

 
 
 

[novosti] [eparhija] [sv.sava gk] [episkop] [istorija] [manastir]
[
publikacije] [adresar] [riznica] [apel] [linkovi]

Ћирилица

Copyright © 2003, 2004 Gornjokarlovačka Eparhija.
Designed by SeRGio