Istorija :: Doseljavanje na Kordun

		Dragan Čubrić – Momčilo Krković STRADANjE SRBA U PRAVOSLAVNOJ CRKVI U GLINI I RUŠENjE SPOMENIKA Treće dopunjeno izdanje Beograd 2005 S A D R Ž A J Mr Dušanka Lukić •PREDGOVOR Mr. Dragan Čubrić •POČINjENI USTAŠKI ZLOČINI OSTALI SU BEZ KAZNE, POKAJANjA I OBELEŽJA •MAJSKA LIKVIDACIJA GLINSKIH SRBA 11-13 MAJA 1941. GODINE •MASAKRIRANjE SRPSKIH CIVILA NA BANSKOM GRABOVCU U JULU 1941. GODINE •USTAŠKI ZLOČIN NAD SRBIMA U GLINSKOJ PRAVOSLAVNOJ CRKVI BIO JE ISPLANIRAN ZA ILINDANSKI PRAZNIK •INTEGRALNI TEKST IZJAVE LjUBANA JEDNAKA SA SVEDOČENjA PRED ZAGREBAČKIM SUDOM •FRAGMENTI IZJAVE HILMIJE BERBEROVIĆA, KOLjAČA SRBA U GLINSKOJ PRAVOSLAVNOJ CRKVI •IZ REZOLUCIJE EVROPSKE UNIJE 1993. GODINE •ZAKLjUČAK Dr Dinko Davidov •IKONOSTAS AKADEMSKOG SLIKARA PAVLA SIMIĆA (1818-1876) UNIŠTEN U GLINSKOJ CRKVI Mr Momčilo Krković •IZMEĐU DVA ZLOČINA Mr Dušanka Lukić PREDGOVOR Ova monografija je svedočanstvo, opomena i poziv na pamćenje brutalnog pokolja Srba u glinskoj pravoslavnoj crkvi od strane hrvatskih ustaša za vreme Drugog svetskog rata, i uništavanja oko 4 000 spomenika borcima NOR-a i civilnim žrtvama na prostorima Hrvatske u vremenu od 1991-1995. godine. Jedan od priređivača Dragan Čubrić, svoj motiv da prikupi građu i opiše svoje viđenje pokolja glinskih Srba u Prekopi, Gornjem Taborištu, Banskom Grabovcu i u pravoslavnoj Bogorodičinoj crkvi u Glini, ističe stavom - „Naši poklani mučenici obavezuju nas da o njihovoj tragediji govorimo, da je opisujemo, da je ne zaboravimo i da je obeležavamo kao vizuelnu opomenu, kako se ne bi ponovilo sutra ono što je bilo juče." Poruka u ovoj monografiji je utoliko značajnija što je sledom događaja, koji su se nažalost ponovili krajem dvadesetog veka, 1991-1995. godine, kada je opet goloruki srpski narod bio prinuđen da u dugim kolonama beži pred ostrašćenim bojovnicima hrvatskih zengi, kao i pola veka ranije pred ozloglašenim Pavelićevim ustašama. Srpski narod je, da bi tada opstao u ND Hrvatskoj podigao sve oružane ustanke na „njenim" prostorima 1941. godine, protiv fašizma i krvavog ustaškog terora. Srbi su svojim masovnim učešćem u četvorogodišnjem ratu, pomagali hrvatskim antifašistima da im se pridružuju u NOB-u, naročito posle kapitulacije Italije 1943. godine. Vodeća uloga srpskog naroda u antifašističkoj borbi je najpovoljnije odredila budući status posleratne države Hrvatske. Tu istorijsku činjenicu zvanično je priznala i Narodna vlada Hrvatske u četvrtom stavu posebne Deklaracije 22. aprila 1945. godine u Splitu. Nažalost, novim hrvatskim Ustavom iz 1990. godine, bezobzirno su pogažene garantovane ZAVNOH-ovske i Vladine Deklaracije o ravnopravnosti hrvatskog i srpskog naroda i sprovedene drastične mere etničkog čišćenja Srba iz Hrvatske... Prosečan građanin bivše Jugoslavije znao je da je u pravoslavnoj crkvi u Glini izvršen ustaški pokolj Srba sa Korduna i Banije, i da je iz te bogomolje-klanice istekao potok ljudske krvi, i da je tada uspeo da preživi samo Ljubo Jednak. Za čuđenje je, da je ta glinska Golgota ostala bez obeležja! I dokle god tako bude, to okrvavljeno mesto ostaće kao mrlja u istoriji Hrvatske. Nema ni ostataka pravoslavne crkve na mestu gde je ona postojala, ni njenog čuvenog ikonostasa, o čijoj neprocenjivoj likovnoj vrednosti i duhovnom sadržaju saznajemo iz priloga gospodina dr Dinka Davidova. Za vreme hrvatske „Oluje" 1995. godine, uništeno je u Glini i Spomen-obeležje sa isklesanim Krkovićevim „Narikačama" i njihovim bronzanim pektoralima, na kojima su bila ispisana imena poklanih ljudi u pravoslavnoj Bogorodičinoj crkvi. Zbog toga pobuda gospodina Čubrića, da svoje pisano svedočanstvo o neljudskim ustaškim postupcima prema srpskom narodu u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj, ostane - ad perpetuam memoriam - kao dugotrajni podsetnik Srbima iz tih krajeva, na period njihovog totalnog istrebljivanja, zaslužuje poštovanje, iako u ovu kratku monografiju nisu uvršteni mnogobrojni vidovi terora Pavelićevih ustaša i na drugim, izostavljenim i nepomenutim mestima na Baniji i Kordunu. Mr. Dragan Čubrić POČINjENI USTAŠKI ZLOČINI OSTALI SU BEZ KAZNE, POKAJANjA I OBELEŽJA Još u toku kratkotrajnog rata vojske Kraljevine Jugoslavije protiv Sila osovine, proglašena je u Zagrebu Nezavisna Država Hrvatska 10. aprila 1941. godine. Istog dana u hrvatsku metropolu umarširale su elitne nemačke trupe, a građani su im priredili veličanstven doček i oduševljeno ih pozdravljali kao oslobodioce. Sedmog dana nakon proglašenja državne samosvojnosti, poglavnik dr. Ante Pavelić, sa svojim visokodužnosnicima M. Budakom, A. Artukovićem i M. Pukom, donosi „Zakonsku odredbu za obranu naroda i države", kojom se odobravala ustašama likvidacija Srba, Jevreja, Cigana i nepoćudnih Hrvata, iako su oni bili lojalni podanici države Hrvatske. Pored brojnih specijalnih sudova koji su osnovani za zastrašivanje naroda, prema Srbima je dodatno primenjivana i „Zakonska odredba o prelazu s jedne vjere na drugu''. Te odredbe podržao je i Papa Pije XII - uz preporuku biskupskoj konferenciji na Kaptolu, da reč PRAVOSLAVLjE treba zameniti sa ŠIZMATICI, jer (graeca fides - nulla fides), grčka vjera nije vjera! Dakle shodno takvim ''preporukama" Svete stolice; pravoslavci se mogu pokatoličavati! Ne može se govoriti o izvršenim zločinima u ND Hrvatskoj a da se mimoiđe državna zvanična politika koja je te zločine proizvodila, a ona je bila rasistička i usmerena na uništenje „nearijevaca". Genocidna politika prema srpskom narodu u NDH bila je, nesumnjivo, izgrađena na temelju rasističkog etnocentrizma "oca domovine" Ante Starčevića još iz druge polovine XIX veka, koja se nadovezala na ideju „velikohrvatstva" Pavla Ritera Vitezovića - a ona traje do danas! Pavelić je i od ekstremnih frankovaca preuzeo, dogradio i primenjivao metode nasilja, terora i netolerancije prema hrvatsko-srpskom zajedništvu - što se najrečitije pokazalo u Drugom svetskom ratu. „Jedan dio Srba ćemo pobiti, drugi raseliti, a ostale ćemo pokatoličiti i pretopiti u Hrvate", tako je dr. Mile Budak, ministar vera, slao preteće poruke Srbima. „Ovo ima biti zemlja Hrvata i nikog drugog, i nema te metode koju nećemo kao ustaše upotrijebiti, da učinimo ovu zemlju hrvatskom i da je očistimo od Srba. Mi to ne tajimo, to je politika ove države, i to kad izvršimo, izvršit ćemo ono što piše u USTAŠKIM NAČELIMA." (Dr Milovan Žanić, predsednik zakonodavnog odbora NDH.) „Kod nas nema milosti. Mi znamo da velika Hrvatska može opstati samo ako do korijena, još u koljevci, istrijebimo sve ono što je Srpsko." (Andrija Artuković) Najveći ustaški ideolog dr. Mladen Lorković, podsećao je pučanstvo preko Radio-Zagreba da nastave uništavanje Srba i izvan granica ND Hrvatske: „Zato braćo, i djecu vašu koja se rode treba učiti da mrze Srbe." Poglavnik NDH, dr. A. Pavelić je rekao svojim saradnicima: "Dobar ustaša je onaj koji može svojim nožem da izvadi majci dijete iz utrobe". (Tajm-lajf, buks, 1978-87.) Iz ovih par citata visokih ustaških funkcionera, vidi se kako je bilo rešeno „srpsko pitanje" u ND Hrvatkoj. Na tako pogubnoj ustaškoj strategiji, formirana je nova, Hrvatska država - prva posle njene propasti 1097. godine, u kojoj, nakon osam i po dugih vekova, više nije bilo mesta za narode druge nacionalnosti. Sa hapšenjem, proterivanjem, pokrštavanjem i ubijanjem pravoslavaca, paljevinama i osnivanjem konc-logora počelo je etničko čišćenje na celoj teritoriji NDH. Evo kako je Šime Balen prokomentarisao srpsku tragiku u svojoj knjizi „Pavelić" - Zagreb 1952. „Pavelić je u svoj program stavio nečuven zadatak da fizički istrijebi čitav jedan narod, srpski narod, koji je sačinjavao jednu trećinu stanovništva njegove NDH. Masovnim pokoljima srpskog naroda koje je provodio Pavelić nema primjera u historiji, osim možda kod Atile, Džingis Kana, ili Abdul Hamida." Nezavisna Država Hrvatska je bila jedina zemlja u kojoj je, od ukupnog broja njenih stanovnika, samo u Jasenovcu ubijeno oko 16% podanika srpske nacionalnosti. MAJSKA LIKVIDACIJA GLINSKIH SRBA 11-13 MAJA 1941. GODINE U Pavelićevoj Nezavisnoj Državi Hrvatskoj Glina je ostala bez Srba - a u Tuđmanovoj Republici Hrvatskoj Srbi su ostali bez Gline... Pojedinačna masovna hapšenja i pokolj Srba u Glini, Veljunu i Blagaju počeli su na pravoslavni praznik Đurđevdan, i neprekidno su trajali do 13. maja 1941. godine. Prvi čovek iz Gline koji je doživeo mučeničku smrt bio je Adam Resanović. Neviteški ga je ubio ustaša Joso Vrebac, inače njegov predratni kum. I Rada Ratkovića, takođe glinskog Srbina, i uvažavanog opštinskog beležnika, ubili su njegovi stari poznanici, Šime Naglić i Nikola Lipak - "Čuklje", ustaški dragovoljci. Ratkovićevo ispresovano telo pronaćeno je na jukinačkoj utrini pod teškim valjkom za kultivisanje oranja sa isčupanim brkovima i zakucanim iglama "nitnjačama" ispod nokata na rukama. Posle njegove sahrane na glinskom groblju, ti isti zlikovci, sa još nekoliko lokalnih ustaša, poubijali su i Ratkovićeve sinove. Dragana inženjera i Milana studenta. Prve selektivne žrtve u Glini bile su uvod u masovnu likvidaciju muškog dela srpskog stanovništva izršenu od 11. do 13. maja. 1941 godine. Ignac Haluz je, pred komisijom za utvrđivanje ratnih zločina, izjavio da je uoči hapšenja Srba u mestu Glina bilo mnogo ustaša u gostionici ustaše Jure Muretića. Oni su prije jela ustali, sklopili ruke i molili se Bogu. Pre hapšenja Srba, svetlo u Glini je bilo isključeno. Glinske i zagrebačke ustaše, uz pomoć jednog dela domaćeg stanovništva, pohapsili su 433 Srbina, od 12 do 60 godina, i oko 80 omladinaca iz popravilišta - dom za prevaspitavanje. Sve pohapšene glinske Srbe ustaše su tokom noći odvodili Jukinačkom cestom do hrvatskog sela Prekopa, i brutalno ih ubijali pored iskopanih jama na poljima ispod Hadžera. Sada je ta Jukinačka cesta Glina - Prekopa - Glina posvećena Dinku Šakiću, kapitalcu među ratnim zločincima, a trebalo je da nosi trajni naziv Srpska VIA DOLOROSA! Nikola Lipak -"Čuklje" (Čuklje je bio bez dela leve ruke - prim. D. Č.) hvalio se da su u Prekopi te svibanjske noći poubijali oko 437 Srba... Toliki broj nasilno oduzetih života bio bi prevelik čak i za neku svetsku metropolu - ali u srazmeri sa Glinom, maloj banijskoj varošici, ta apokaliptična majska noć značila je za domicilne Srbe - totalno biološko istrebljenje. Istrebljenje u ime USTAŠKIH NAČEPA! Jedini glinski Srbin koji se spasao bekstvom na putu prema gubilištu u Prekopi bio je Nikica Samardžija. On je zapisnički ostavio opširno autentično svedočanstvo o tragediji njegovih saplemenika. Posle majske likvidacije glinskih Srba, Pavelić je organizatorima tog besprimeriog zločina, kao i ubicama koji su u njemu učestvovali, uputio ličnu poruku: „Ja sam ponosan na Glinu koja je prva našla put i shvatila kako treba pravi ustaša da se bori za našu Nezavisnu Državu Hrvatsku..." Herman Nojbaher, specijalni izaslanik nemačkog Ministarstva ino-poslova za Jugoistok zapisao je, da je NDH zemlja "najgroznijih masovnih ubistava u svetskoj istoriji" -što se inače, ne može demantovati! Bilo bi ljudski upitati se, kada, i gde su ti Poglavnikovi zlodelnici naučili i usvojili takav krajnje neetički zanat - a usto "bili uzorni" KATOLICI? Ustaše su, na Đurđevdan, doveli iz Veljuna u Hrvatski Blagaj 520 srpskih seljaka i izmasakrirali ih u Tiškovoj dolini, između 8. i 9. maja 1941. godine. „Tukli smo ih krampovima i čekićima, a zatim bacali u jame... Mene je zapao red na četvrtoj partiji. Ja sam tada ubio osam ljudi isto tako željeznim batom, udaravši ih dva do tri puta po glavi. Tako smo ubijali čitavu noć, sve dok nije svanulo... Ujutro smo ljude bacali u živi kreč, zatrpavali jamu, a onda je Mijat izorao dolinu u kojoj su bili pobijeni ljudi i posijao zob po ljudima." (Svedočenje Joze Medveda, ustaše, pred OZNO-m 1946) • U julu 1941. godine ustaše su poubijale 60 srpskih seljaka iz Gornjeg Taborišta u šumi Kobiljači, a preostalo stanovništvo pokrstili. Onaj deo od 298 pokatoličenih taborišćanskih Srba masakriran je na groblju Sovinjak krajem iste godine. Bučičko Taborište ostalo je bez Srba, i zatim je selo kasnije naseljavano hrvatskim pridošlicama... Godine 1991. u Gornjem Taborištu na kućnom broju 42 pronađen je SRBOSJEK kod Josipa Gloca, odbornika Hrvatske Demokratske Zajednice. Na kožnom držaču tog koljačkog noža i danas se mogu videti tragovi sasušene ljudske krvi. Pitanje je ostalo bez odgovora - da li je taj SRBOSJEK bio 50 godina pohranjen kao suvenir - ili je možda, brižljivo čuvan za reprizu!? • U decembru 1941. godine ustaše Maksa Luburića i Juce Rukavine, poubijali su preko 1500 ljudi i dece u Rakovom jarku i kod Lasinje - severnoi delu područja Vrginmosta. MASAKRIRANjE SRPSKIH CIVILA NA BANSKOM GRABOVCU U JULU 1941. GODINE „Mi znamo kako rana peče, - i kako boli nož... Istina je naša krvlju zapisana" (epitaf na spomeniku grabovačkim žrtvama -Jure Kaštelan) Krajem jula 1941. godine, glinske, petrinjske i zagrebačke ustaše, dovele su na Banski Grabovac preko 1200 pohapšenih srpskih seljaka, od 16 do 60 godina starosti iz srezova: Glina, Petrinja i Dvor na Uni. Pavelićev Pokrijetni prijeki sud sve ih je proglasio „krivim" i osudio ih na smrt. Ustaše su tehniku egzekucije, nad tim nesrećnicima, primenjivali prema svojim ličnim sklonostima. Krvavi pir na Grabovcu uspelo je da preživi samo sedam ljudi. Evo za ovu priliku nekoliko delova iz neobjavljenog dnevnika dr. Juraja Perina, Hrvata, glinskog lekara, koji je predao publicisti Đuri Roksandiću 1971. godine. „Kada je vlak krenuo iz Hrastovice, ustaše su užurbano legitimirali putnike, a sve pravoslavce su sprovodili u susjedni vagon, iz kojeg je dopirala velika galama... Kada se vlak zaustavio na Banskom Grabovcu, ustaše su iz tog vagona na silu izvodili van isprebijane ljude. Prvi čovjek koji je izguran iz vagona bio je sav krvav od uboda bajoneta. Sve te ljude je pored vlaka dočekala druga grupa ustaša sa uperenim puškama na gotovs. Počeli su tada novi ubodi sa bajonetima, uz psovanje, jauke, vikanja i puškaranja... Ubili su ga. Moja supruga, videvši te prizore, i još jedna saputnica dobile su živčani napad... Domobranski poručnik koji je sjedio sa nama zanijemio je od šoka kao i ja..." Dr. Perin je svoje usputno viđenje ustaškog divljanja saopštio svom kumu dr. Juraju Reboku u Glini. „Prve moje riječi bile su da mu ispričam šta sam doživio u vlaku od Petrinje do Grabovca i osudim postupak ustaša sa pravoslavcima. Dr. Rebok je odgovorio, trebali su se pokoriti vlasti ili iseliti u Srbiju kada je to bilo određeno. Mjesto toga oni su počeli bježati u šumu. Dr. Perin mu je uzvratio: zar nijesu muški Glinjani Srbi iz čistog mira one svibanjske noći odvedeni iz kuća, digli su ih ustaše iz kreveta i poklali. Tko će posle toga vjerovati." • Na Grabovačkoj poljani iza železničke stanice, nedaleko od Sokolskog doma, bio je stacioniran ratni logor za ustaške jedinice, sabirno mesto i poligon surove smrti za pohapšene ljude. Prema svedočenju uhvaćenog ustaše Ivana Muškona iz Petrinje, pred komisijom za ratne zločine, zabeleženo je: „Komandno jezgro kaznene ekspedicije na Grabovcu sačinjavali su visoki hrvatski dužnosnici: Eugen Kvaternik - Dido, zapovednik UNS-e za NDH, Božidar Cerovski zapovednik ustaškog redarstva u Zagrebu, Ivan Turki komandant ustaških postrojbi sa Prijekim sudom, Dragutin Imper predstojnik Gline, Dr. Mirko Jerec veliki župan". Ivan Muškon u svojoj izjavi koju je dao pred komisijom za ratne zločine, imenovao je veći broj poznatih ustaša iz Gline i Petrinje, koji su na Grabovačkom stratištu, svirepo mučili svoje žrtve pre ubijanja. „Mrcvarenje privedenih Srba nije bilo ni za gledanje ni za slušanje", izjavilo je pred komisijom nekoliko preživelih svedoka tog užasa: Aniša Šteković, Stevan, Petar i Janko Jekić, Petar Stanković, Buda Popović, Jovan Orlić i Vasilj Nevajda (njihove izjave delimično su redigovane). Svi ljudi koje su ustaše dovele na Grabovac, morali su da sede na zemlji okrenuti prema velikim grobnicama, ne sluteći da će njihovu nasilnu smrt ustaše ispratiti bučno i veselo uz muziku i narodne pesme... Između bivaka i kaznene ekspedicije i iskopanih jama, bio je tamburaški orkestar sa ženskom pevačkom grupom. Pristigli su pevajući i u svečanim šokačkim nošnjama - kao da su došli na smotru narodnog stvaralaštva. Uz razigrano kolo sa alkoholisanim dželatima, pesme i šenlučenja, počela je i likvidacija - na smrt osuđenih Srba. Jedan konjanik je u galopu dojahao ispred ustaških šatora s povijenim telom prema konjskoj grivi, i kamom u ispruženoj ruci - kao da je bio pod Sigetom! Taj je jurišnik skrenuvši sa šljunkovite ceste, dovukao za sobom oguljeno telo učitelja Matijevića - sa privezanim rukama za tegleći vagijer! U veštini mučenja posebno su se istakle čuntićke i petrinjske ustaše: Ive Šarića, Duje Krpana, Ive Sverine, Mate Mrvića... Kasapili su na Grabovcu Đuru Štekovića, solunskog dobrovoljca. Odsekli su mu jednu a zatim drugu ruku do lakta, isto tako i obe noge do kolena. Đuro je neartikulisano zapomagao da ga ubiju -ali mu tu milost nisu učinili. Tako je taj borac sa Kajmakčalana iz Prvog svetskog rata, okončao svoj život u Drugom svetskom ratu umirući kao živi „torzo". Pavelićevi „mesari" uživali su u kasapljenju čoveka pred očima njegovog maloletnog sina Janka. Mališan je od toga prizora onemeo. Takav sadizam je bio perverzniji čak i od onog kada je Jakub paša - posle Krbavske bitke - zarobljenom banu Derenčinu kod svakog obroka stavljao na trpezu i odsečenu glavu njegovog sina! „Dvojica ustaša su igrala po leđima Nikole Borote, železničara, da bi mu ispravili urođenu grbu." Samo je Nikola znao sa kakvim je bolovima umirao. Dragutin Laboš, šef železničke stanice u Petrinji, izjavio je pred komisijom za utvrđivanje ustaških zločina i ovo "kada sam 26. srpnja došao na Grabovac, Turki mi je rekao - odoše i vaši željezničari, a Boroti smo "ispravili grbu" (Ivan Turki je bio komandant ustaških postrojbi i predsednik Prijekog suda - prim.D.Č.) Stjepan Pješak je sa svojim ustašama poubijao iz pušaka u teme sve kopače na dnu tek dovršenih predubokih jama. Naredne žrtve padale su preko njih pod udarcima sekira, maljeva, noževa... Bile su to omiljene ubistvene alatke za mučenje i masakriranje Srba na svim stratištima Pavelićeve Nezavisne Države Hrvatske. Ustaški koljači su na Grabovcu, uz trodnevno orgijanje, stimulisani alkoholom i muzikom, brutalno poubijali 1200 nedužnih srpskih civila, a grabovačku poljanu natopili sa više tona njihove krvi. Zlikovci su po izvršenom zadatku egzekutivnog štaba, u svojoj patološkoj mržnji prema žrtvama, prekrili srpske grobove leševima grabovačkih pasa... Dopisnik američke TV mreže AVS NEWS, Sergej Bodić upitao je (1991) na konferenciji za štampu, tada aktuelnog ministra rata Republike Hrvatske, dr. Šimu Đodana - „Da li ste ikada bili na Baniji, i da li znate da je Ljuban Jednak jedini preživeli u pokolju Srba u glinskoj crkvi 1941. godine, ponovo u sličnoj i još goroj situaciji. Kuća mu je demolirana, a on prinuđen kao pre pola veka da beži i spasava život od Hrvatske narodne garde?" „Gospodine, odgovorio je ministar rata Đodan, nemojte ovdje širiti četničku propagandu!... Taj gospodin kog pominjete 1941. godine imao je a i sada ima projekat da uništi sve što je hrvatsko." Bilo bi ovde izlišno komentarisati zbog čega je nedoklani Ljuban Jednak, nakon 50 godina, po drugi put pobegao između kame i jame, ili pak o nivou integralne ličnosti Šime Đodana, kao resornog ministra rata Republike Hrvatske! USTAŠKI ZLOČIN NAD SRBIMA U GLINSKOJ PRAVOSLAVNOJ CRKVI BIO JE ISPLANIRAN ZA ILINDANSKI PRAZNIK „Čujte ovo starci, počujte svi žigelji zemlje! Je pi ovako što ikad bilo u vaše dane, il' u dane vaših otaca? Recite ovo svojim sinovima, Vaši sinovi svojim sinovima, a njihovi sinovi potonjem koljenu." (Riječ Jahve 1, 2, 3.) Ilindansku pesmu i molitvu zamenili su udarci noževa, maljeva, krikova strave i užasa u ovom genocidnom zločinu, nepoznatom u istoriji civilizacije, izvršenom na svetištu i oko njega. Tada je usmrćeno 1567 ljudi sa područja Korduna i Banije. Ustaški „misionari" hteli su pred ikonama, krstom i oltarom zatrti život, kulturu, duh i veru jednog naroda. Glavni organizator i inspirator svih počinjenih zločina u Glini, Banskom Grabovcu, Gornjem Taborištu, Šušnjaru, Velikom Gracu, Veljunu, Blagaju, Ivanović Jarku i šire... bio je dr. Mirko Puk¹⁾, ministar pravosuđa u NDH i visoki ustaški funkcioneri, dr. Juraj Rebok, dr. Mirko Jerec, dr. Juraj Devčić, dr. Šime Cvetanović, Ivica Ikica, Ivica Šimek, Matija Rožanković... „Svi muškarci stariji od 16 do 60 godina dužni su se prijaviti 28. jula 1941. godine u općinu Vrginmost, gdje će ih dočekati rimokatolički župnici i prevesti ih u drugu vjeru, i time sačuvati život. Tko to ne učini bit će lišen života kod svoje kuće. Isto tako svaki je dužan ponijeti sa sobom biljeg od 25 kuna koji će staviti na pokrštenicu." Tako je glasio ustaški poziv na „pokrst". Srbi kojima je bio upućen taj zločinački poziv, nisu bili nekršten narod, ni četnici ni partizani, niti su ugrožavali stabilnost NDH. Da bi ljudi spasili svoje živote i postali legalni i zaštićeni podanici, trebalo je da se „pokrste". Jedan deo Srba odazvao se na konverziju - dok su ostali dovedeni prinudno. Nažalost, krajnji ishod lažnog ustaškog pokrsta, za prevarene Srbe, bio je podjednako tragičan. „Na mnogim mjestima pokrštavanje Srba bilo je samo izlika, da se narod lakše sakupi, pohvata i pobije, kao što se dogodilo u Glini, gdje su sakupljeni narod stjerali u pravoslavnu crkvu i poklali sve od reda." (Šime Balen: „Pavelić", Zagreb 1952.) Brojna svedočanstva o ustaškom terorisanju Srba u Glini dali su njihovi sugrađani hrvatske nacionalnosti. To su bili časni članovi iz porodica Bačak, Bakšić, Despot, Mrgan, Opačić, Prpić, Vejin, Turković, Rukavina, Kuhar, Kačkov... Značajno je i kazivanje Tome Poropatića (Ivanova), Hrvata iz Maje pored Gline, o surovosti ustaše Nikola Lipaka -"Čuklje", koji se javno hvalio kako je u glinskoj crkvi čekićem drobio "četničke" glave... Najbitnije dokaze koje imamo o mučenju i metodama masovnog umorstva srpskih civila sa Korduna i Banije u Bogorodičnoj crkvi, dobijeni su od dvojice krunskih svedoka tog tragičnog događaja. Jedan od tih svedoka bio je nedoklani Ljuban Jednak, koji se, možda s Božjom pomoći, izvukao iz jame prepune njegovih mrtvih sunarodnika, a onaj drugi, Hilmija Berberović, koljač, mesec dana posle „položenog mesarskog ispita" u crkvi, uhvaćen je u Beogradu. Izjave tih svedoka, žrtve i dželata, autentične su i zaprepašćujuće. Berberović je došao u Beograd, ne kao dezerter iz ustaške satnije, nego kao instruiran potencijalni ubica nemačkih vojnika, jer su glave vojnika vermahta bile vrednovane, u odnosu prema srpskim glavama - jedan prema sto. Nakon saslušanja u Specijalnoj policiji Hilmija je vraćen u NDH- u nove domoljubive „podvige"... INTEGRALNI TEKST IZJAVE LjUBANA JEDNAKA SA SVEDOČENjA PRED ZAGREBAČKIM SUDOM (Šime Balen "Pavelić", Zagreb 1952.) „... On je metnuo glavu na stol, a ustaše su mu narezale grkljan. „Pjevaj sada". Kako je on pjevao, krv mu je udarila iz grkljana na 2-3 metra daleko. Bilo je to svakako jako neugodno svima nama gledati. Kad je krv udarila prema nama, jedan mi je rekao: „Tako će biti i s nama, jaoj nama." Nato su ustaše povikali - „Udari ga nožem, majku mu njegovu..." I udarili su ga 2-3 puta nožem iza vrata, a kada je pao na pod, priskočili su mu drugi, posebno određeni, koji su mrvili glave. Priskočiše mu dva ustaše i smrvili mu svu glavu. Zatim su ga bacili iz crkve na jedan kamion. Tako je to išlo - jedan kamion, pa drugi kamion itd. Kada su gotovo sve u crkvi poklali i kada broj nas živih spao na nas desetak, ja sam bio u jednom kutu crkve i u jednom času vidim kako nema nikoga u crkvi. Bilo nas je svega desetak. Pogledam iz kuta prema vratima i vidim ustaše kako iznose krvave i zakrvavljene ljude... Krv teče svuda po crkvi. Sve je bilo mirno, cijela crkva bila je osvijetljena svijećama. Ja preskočim na sreću - i bacim se među zaklane ljude koji su ležali na podu. Ispružim ruke i legnem među njih, a ostalih 5-6 nisu se mogli nikamo sakriti i tih 5-6 su zatim zaklani. Za nekoliko časova počeli su zaklane iznositi iz crkve, jedan, drugi, treći i tako redom. Ne znam više koliko ih je bilo. Ja sam ostao ležati. Već su došli i do mene. Idu od jednog do drugog i tuku ih nožem. Jedan stane meni na kičmu i tuče sve oko mene nožem, jednog za drugim, ovako... (pokazuje rukom). Dođe red na mene, udari me cokulom u glavu i reče: „To je sve gotovo". Kad dođe malo dalje i vidi jednog živog. „Eto, nemojte mene ljudi, ja sam živ. Nemojte mene, ja nisam nikome ništa kriv". „Dobro", rekoše ustaše, „diži se". On im reče: „Pa nemojte mene zaklati, ja nisam kriv, evo, već su svi ljudi ovdje poklani. Nema više čovjeka koji nije ubijen". Ja sam malo okrenuo glavu, koliko sam mogao, i vidim tog čovjeka kako stoji, a ima duge brkove. On ih je i dalje molio, da ga ne zakolju. Ustaše ga pitaju koga sve ima, a on im odgovara da ima jednu sestru od 18 godina, a drugu od 22 godine. „Hoćeš li meni dati onu sestru od 18 godina", a drugi pita: „Hoćeš li meni dati onu od 22 godine". Kada sam ja opet malo digao glavu, vidio sam kako ga jedan ustaša drži za jednu ruku, a drugi za drugu ruku. Jedan ga pali svijećom, i vidim -gore mu brkovi. Onda su počeli živome paliti oči. To su bile neizdržive muke, mislim najveće muke na svijetu. Kad su mu spalili jedno oko i počeli paliti drugo, čovjek zaviče, a jedan ga ustaša tuče kundakom u kičmu. „A jao" vikao je čovjek. Oni su mu i dalje palili drugo oko, a zatim ga oborili na zemlju i smrvili mu glavu. Udarali su ga nožem u rebra i svega ga izboli. Kada su mu mrvili glavu, dijelovi lubanje prštili su mu na sve strane i padali po meni. Već je kamion po peti puta dolazio po ove ljude. Ustaše su ih iznosili van iz crkve. Mene su primili jedan za ruke, a jedan za noge i nosili me van. Ništa nisam govorio. Mene su bacili na kamion, na kojemu su poklani ljudi bili poslagani u tri hrpe, svi potrbuške. Kada su mene bacili na treću hrpu, ona se nagnula i svalila se. Ja sam udario glavom o daske. Pošto je ovaj kamion bio pretrpan, bacili su me na drugi kamion. Jedan me primio za noge i vukao me van, tako da sam si sva leđa izgrebao, a kada me je izvukao, udario mi glavom o kamen da mi je lubanja napukla. Bacili su me na drugi kamion gdje je već bilo lešina, a zatim na mene još bacili 4-5 zaklanih ljudi. Jedan od zaklanih pao je na mene tako da mi je njegov prerezani grkljan došao upravo na usta. Bilo mi je jako neugodno, jer me je svega zalila njegova krv. Krv mi je tekla u oči, u usta, i niz cijelo tijelo. Jedan ustaša kaže: „Je li mrtav? - Mrtav je", odgovori drugi. Pregledali su crkvu, nije li još netko ostao. Nisu znali za onu trojicu koja su se sakrila u oltaru. Kako sam kasnije čuo, ova trojica ostala su u crkvi dva dana, a treću noć popeli su se na toranj i tražili od ljudi vode. Ustaše su na njih pucali i svu trojicu pobili. Nakon toga krenuo je kamion s poklanim ljudima, u kojem sam se i ja nalazio. One koji su pratili naš kamion, opomenuli su : „Pazite dobro je li tko živ ostao. Ako je koji gdje živ ostao, bolje da se ne vraćate u Glinu''. Mislim ja, još sam živ i još ima nade da ću živ ostati. Krenuo je kamion preko Jukinaca i Prekope, ja malo nadignem glavu vidim kako sjede dva ustaše, šute i ništa ne govore. Znam da je kamion zakrenuo desno prema Novom Selu. Ja sam poznavao taj teren. Kamion je krenuo preko njive, a kada se zaustavio, već su ga dočekali ustaše „trajbari", koji su počeli lešine izbacivati iz kamiona. Dotjerali su kamion tik uz jamu, da bi lakše u nju izbacivali ljude. Jedna je jama već bila prepuna. Mene su primili za noge i za glavu i bacili u jamu. Bio sam zguren, četiri do pet su mi bacili preko nogu, jedna ženska je davala znakove života. Ajme, što sve nisu od nje radili. Silovali su je nad jamom, ona jauče i viče. „Odakle si ti?" - upitali su je. Ja sam učiteljica iz Bovića. Onda su je udarili u glavu i ona padne u jamu. Kada, jedan kaže drugome: „Ajde, kaže, da nema zlatni prsten, to će se dati prodati" I jedan siđe, nađe na lijevoj ruci prsten i reče: „To će se dati prodati." Tamo nad jamom stajali su ustaše i tukli s čekićem i sjekirama. Dođe jedan kamion, pa drugi, pa treći, pa četvrti. Moglo se samo čuti gdje čovjek rida: „Joj, djeco moja, joj, majko moja, pa nikom nisam ništa kriv". Napola živoga udarali su jedan do dvaputa sjekirom ili čekićem. Nisam mogao vidjeti koliko je jama dugačka, nego sam samo čuo jauk ljudi. Kada su te istrpali iz kamiona, dolaze novi. Tu su tri jame jedna do druge. Jednu su natrpali punu, gdje nisam bio. Poda mnom je bilo oko 100 ljudi. Preko mene ležali su četiri do pet. Slušam ja: umirilo se sve, ništa se ne čuje. Ja malo okrenem glavu i vidim da se nešto miče i čujem gdje jedan ustaša govori: „Slušajte, ljudi, neće oni svi stati tu, treba njih prebaciti u drugu jamu i trebat ćemo ih složiti lijepo, da ih što više stane". Tu dva dođoše pa počeše odnositi. Dođe red i na one, koji su bačeni meni preko nogu. Bace jednog, drugog i trećeg, a jedan koji je bio na donjem kraju, taj se micao: „Majku im... evo ih živih, pucaj u onaj ćošak". Garili oni dva do tri puta i jedan mene pogodi u nogu. Udari se (svjedok pokazuje mjesto iznad koljena, gdje je bio ranjen), vidim ja, ide krv niz nogu. Ja malo pokušam mogu li micati prstima i vidim: dobro, nije prebijena kost. Kada su bacali one s mene, primili su i mene za ruke, da će me baciti na drugi kraj. Tada su vidjeli da imam debelu ličku majicu. „Ovaj ima dobru haljinicu, ovo treba svući s njega". Uhvatili su me za ruke i svukli majicu s mene. Ja sam prestao disati. Okrenuli su mi lice k zemlji i pružili noge. Ali u meni je bila nada da ću odatle živ izići. Umirim se, a oni izišli van. Niti se što čuje, nitko ne govori. Ja pogledam oko sebe i vidim da se nešto miče. Ne znam što je je li ustaša ili što. Počela je padati kišica. Vidim netko se šulja, ja bolje pogledam - ide čovjek na nogama i rukama. Zgurio sam se, Dođe čovjek i pita me: „Jesi li živ?" Ne znam ništa tko je, pa se ne javljam. On se opet pruži dalje u jami. Kada za nekoliko, opet ide k meni. Ide na rukama i nogama, dođe k meni i pita: „Jesi li živ?" „Jesam". Pa što ćemo mi: „Slušaj, bježmo van". Ja odem u jedan ćošak, a on u drugi. Malo se obazrem -tamo ima 30 do 40 ustaša oko jednoga i taj im govori. Ja preko te žice, pa u kukuruz, da čujem što od toga. Nisam ništa čuo. Onaj drugi nije okrenuo za mnom, okrenuo je u drugo selo. Njega je rodbina izdala, pa su ga treći dan ubili ustaše. Ja okrenuo ispod Novog Sela i dođem u Majsku Poljanu ujaku." FRAGMENTI IZJAVE HILMIJE BERBEROVIĆA, KOLjAČA SRBA U GLINSKOJ PRAVOSLAVNOJ CRKVI Istorijski arhiv Beograda UGB IV IV-146/32) Ubijanje je vršeno na taj način što smo neke udarali pravo u srce, neke klali preko vrata, a neke udarali gđe stignemo. Ako neki Srbin ne bi bio od prvog udarca smrtno pogođen, toga ustaše priklali nožem. Za vrijeme klanja nije gorjela svjetlost u crkvi, već su bili određeni specijalni vojnici koji su rukama držali baterijske električne lampe i time nam osvjetljivali prostor. U više mahova desilo se da je neki Srbin naletio na nas pesnicom, ili pak da je nekoga udario nogom, ali je taj bio odmah iskasapljen. Za vrijeme ovoga klanja bila je u crkvi velika galama. Prisutni Srbi vikali su „Živio Kralj Petar", „Živjela Jugoslavija", „Živjela Kraljica Marija", „Živjela Srbija", „Dole ustaše", „Dole Pavelić", itd. Klanje je počinjalo u 22 sata uveče, a trajalo je do dva sata (po ponoći). Za sve vrijeme dok je posljednji Srbin bio živ, ove su manifestacije trajale. Ovako klanje u crkvi desilo se sedam do osam puta, a ja sam učestvovao tri puta. Za vrijeme klanja svi smo bili toliko uprljani krvi, da se uniforma nije mogla očistiti, već smo je zamjenjivali u magacinu, a kasnije se prala. Crkva je poslije svakog klanja prana. Kad se klanje završilo, dolazili su kamioni i nosili leševe..." • Među poznatim glinskim ustašama bili su po zlu još poznatiji Francek Butorac, mesar, Joso Žinić, mesar, Pavao Kalajdžić, Anton Goršeta, Financ Živčić, braća Stipo i Nikica Vidaković, braća Pajo, Stevo i Nikola Kreštalica, Janko Kihalić, Šime Naglić! Neke ustaše su, još za vreme majskih zločina u Glini, otkrivali svoj primitivizam i „hrabrost", brisanjem okrvavljenih noževa - jezikom, a u toku julske „Vartolomejske noći" u pravoslavnoj crkvi, braća Kreštalica i Janko Kihalić vadili su srca iz umirućih žrtava i pokušali da ih ispeku u kafani Ljerke Zibar - što je ona sa gnušanjem odbila da uradi. Ustaše Nikola Lipak Čukljo i Stevo Mulac, takođe su iskazali svoj kanibalski poriv prema glinskim žrtvama. Ustupili su svoje oranice da se na njima iskopaju grobnice za poubijane Srbe, da bi se na njima udvostručili prinosi. Tom ogavnom slučaju nameće se jedan suprotan primer sa ostrva Vida iz Prvog svetskog rata. Janus Janulis, iz sela Agios Mateos, pastir, ali liturgijski obožen, preporučio je svojim sinovima da ne obrađuju ono zemljište koje pokriva kosti srpskih vojnika iz Drinske divizije, što su ostale izvan svoje domovine. Ta dvojica hrišćana (Latina i Vizantinca) jasno su pokazala disproporciju moralnog odnosa prema kultu mrtvih i - kultu zamlje! U prilog ove moralne razlike, može da se navede još jedno poređenje dvojice prosvećenijih hrišćana - onih sa „Parnasa" Posle aneksije Bosne i Hercegovine, Aleksa Šantić se s pesmom OSTAJTE OVDJE humano obratio ne samo Hrišćanima - nego i muslimanima-Anadolcima, potomcima viševekovnih okupatora, da ne odlaze sa tih prostora... dok je Mile Budak svojim komšijama Srbima ostrašćeno klicao s rimovanom pretnjom: BJEŠTE PSINE PREKO DRINE! Fra Miroslav Filipović, sotona u mantiji, obećavao je svojim ustašama indulgencije za zločine nad srpskim narodom. „Ubijajte, a ja ću vas razriješiti grijehova"! On je u osnovnoj školi u Krivaji poklao male pravoslavne đake u prisustvu šokiranih muslimanskih i katoličkih mališana i njihove učiteljice Mare Šunjik Hrvatice, koja je od užasnog prizora poludela... Taj morbidni koljač, fra "Sotona", pokazao je pred svojim ustašama ličnim primerom kako treba ubijati nemilosrdno - i u ekstazi, tako što je ispio čašu punu krvi iz arterija tek zaklanog čoveka, i u ritualnom zanosu izgovorio- "Ala je slatka partizanska krv"! Jasno je stoga, što je Pavelić preko takvih i sličnih "fra Sotona" mogao uspešno da podstiče i glorifikuje ustaški varvarizam u NDH. Fra Dionisije Juričev²⁾ šef vjerskog odjela u vladi ND Hrvatske, je blagosiljao ustaše pred polazak na likvidaciju Srba: „Koljite ih po crkvama da izgube vjeru u Boga!" I ubijali su ih po pravoslavnim crkvama u GLINI, KOLARIĆU, SADILOVCU, DOBROM SELU, ZBORIŠTU, VELIKOJ KLADUŠI, DRAKSENIĆU... i porušili oko 700 crkvenih objekata do kraja Drugog svetskog rata. Štedeći municiju, ustaše su za brutalno ubijanje svojih žrtava, radije koristile sekire, kame, maljeve, testere... Italijanski pisac C.Malaparte je u svom romanu KARUTT (Vallecchi Editore S.p. A. Firenze) u svojstvu ratnog dopisnika, opisao službeni susret sa poglavnikom dr. Antom Pavelićem 1941. godine. Malaparte je na poglavnikovom pisaćem stolu video kotaricu od vrbovog pruća sa očišćenim ostrigama - tako mu se učinilo. „To su ostrige iz Dalmacije? - upitao sam poglavnika. Ante Pavelić diže poklopac pokazujući mi te plodove mora, tu ljigavu i pihtijastu masu ostriga, reče smešeći se na onaj njemu svojstven način: - To je poklon mojih vjernih ustaša: ovdje ima dvadeset kilograma ljudskih očiju". Svi takvi sado-zločinci, kanibali i nekrofili, koji su uživali u predsmrtnom mučenju svojih žrtava, kao i i oni koji tako rade i danas, pripadaju ljudskom rodu samo antropološki - dok je njihov mentalni supstrat ispod nivoa reptila. Bez obzira da li takvi zločinci dolaze iz Zagreba ili Tirane, Vašingtona ili Beograda... Po završetku II svetskog rata, u Hrvatskoj je počelo uništavanje svekolikih tragova ustaških zločina koji su preostali iz vremena Pavelićevog fašističkog terora.To je nesumnjivo pokazala i Komisija za ratne zločine kada je radila na ekshumaciji glinskih žrtava na prekopskim njivama 1947. godine. Za to iskopavanje bili su angažovani i meštani iz hrvatskih sela, Prekope, Kihalca, Hadžera, Marin broda. Zameralo se tada članovima te Komisije, a mnogo više nešto kasnije, što su tako značajnu ekshumaciju obradili neprofesionalno, površno - i bez naučne akribije. Sem prebrojavanja žrtava i njihovog prenosa u glinsku kosturnicu, nije napravljen nijedan foto-zapis za istorijsku građu. Naknadno se pokazalo da to nije bio slučajan propust! Ekshumirane žrtve su i numerički bile nepotpune, jer je četvrta grobnica ispod Hadžera ostala neotkrivena, pa ona i dalje "pothranjuje" žitarice na njivi potomaka Nikole Lipaka-Čuklje, ili Stjepana Mulca. Zapremine tih jama koje su napunjene iskasapljenim srpskim telima, nisu bile ispod 150 m³. Zašto tada članovi Komisije, ni angažovani hrvatski seljaci, i tu grobnicu nisu locirali - a mogli su? Lakonski odgovor na ovo pitanje mogao bi se svesti najviše u dve reči - nisu hteli, ili - nisu smeli. Regionalnim komisijama za utvrđivanje zločina u Drugom svetskom ratu bilo je preporučeno (1948.) ispred vlade FNRJ, da obustave dalja istraživanja, a da prikupljene dokazne materijale arhiviraju pod oznakom DRŽAVNA TAJNA! Od tog vremena je, na terenu i drugde, nastavljeno intezivnije brisanje i prekrajanje istorijskih svedočanstava o počinjenom ustaškom teroru nad golorukim srpskim narodom u NDH-naročito onom u glinskoj pravoslavnoj crkvi! A u Glini su još tada, na samom gradskom omfalosu, štrčale podkorovljene crkvene ruševine kao vidljivi tragovi besprimerne ljudske tragedije! Dodatno je bilo nehumano i zloćudno istrajavanje vodećh zvaničnika Hrvatske, da glinsku istinu i ispoljeno arhajsko divljaštvo Pavelićevih dželata podupiru strategijom zaborava - umesto da su to okrvavljeno svetilište dostojno obeležili kao podsetnik za istorijsko pamćenje! Nije ostalo nepoznato, da su svi tadašnji odgovorni činioci, kojima je fenomen glinske tragedije bio predmet za razmišljanja, bili u sukobu sa dilemom: Kako obeležiti - ili prikriti tu srpsku Golgotu? Da li o njoj reći punu istinu - ili je krivotvoriti? Povodom desetogodišnjice tragičnog događaja na tom svetom mestu, na inicijativu Saveza boraca NOR-a Opštine Glina, to crkvište je bilo očišćeno do temelja, a delovi preostalih zidova su konzervirani. Predlagano je tada, da se identifikuju sve žrtve ustaškog masakra Srba - na prekopskim poljima i onih u glinskoj crkvi, a da se njihova imena odliju u bronzi i postave na apsidni prostor - kako 6i se dobilo autentično Spomen obeležje. Takvu racionalnu ideju iz Gline, zakočili su na početku moćnici iz "senke" partijskog vrha Hrvatske, s napomenom da još "nije trend" za obeležavanje spomen mesta žrtvama fašističkog terora, pogotovo ne bez saglasnosti Saborskih foruma Hrvatske. Zagreb je u međuvremenu nametnuo svoju viziju memorijalnog rešenja, koje će biti usklađeno sa tobože urbanističkim planom o prostornom uređenju najužeg gradskog jezgra. Razumljivo je što je Zagreb stopirao Glinsku inicijativu, jer bi zasigurno te konzervirane crkvene krhotine više smetale političarima - nego urbanistima. Odlučujući faktori sa višeg mesta uzurpirali su ceo kompleks crkveno-pravoslavnog zemljišta, kao simbol stradanja srpskog naroda, i uklonili sa njega sve materijalne ostatke, tako besprekorno, da ni savremeni "Šliman" ne bi uspeo ni sa geoelektronskim skenerom da detektuje da je na tom mestu ikad postojalo neko svetilište - izuzev onog koje se, kao svedočanstvo, nalazi još samo na arhiviranoj katastarskoj mapi iz XIX veka. Na prekopanom crkvištu izgrađen je i otvoren Spomen-dom 1972. godine, a ispred njegovog ulaza je bila postavljena Augustinčićeva skulptura "Majka sa djetetom" - valjda, kao personifikacija "novog života"... Idejno, ni jedno od ta dva znamenja nije evociralo tragizam srpskih parohijana koji se dogodio u njihovoj crkvi - zbog čega, možda ne bi trebalo sumnjičiti njihove autore. Jer sa glinskim memorijalnim obeležjem, samovoljno su manipulisali predestinirani hrvatski nacionalisti. Te mračne snage iz političkog života, doprinele su tome što je Spomen-dom (za nespomeničke namene) izgrađen na oltarskom mestu bivše pravoslavne crkve, i što je uvaženi maestro Augustinčić ostao neobavešten o tome da će njegov kip "MAJKA SA DJETETOM" "krasiti" najkrvavije banijsko stratište u Glini. A da je to autoru te skulpture bilo predočeno od Zagrebačkih naručilaca, verovatno da on tu bronzanu "Majku" ne bi odenuo sa jasnim etnografskim oznakama iz hrvatskog Zagorja. Očigledno je , da se ta provokativna "Zagorka" nije slučajno preselila na Baniju da 6i "naricala" za glinskim mučenicima, nego zato da bi prenela jasnu poruku kako će u buduće na tim prostorima ZAGORKE rađati decu - a ne one majke sa pregačama! Regionalni Zavod za zaštitu spomenika kulture iz Zagreba, uneo je to podmetnuto idejno rešenje Spomen-obeležja iz 1972,godine u registar spomenika s nazivom MJESTO STRADANjA NARODA! Pod zavedenim brojem 391 nema širih podataka o tome koji je to narod stradao, na koji način, u kolikom broju, od koga - i konačno ZAŠTO? IZ REZOLUCIJE EVROPSKE UNIJE 1993. GODINE Na pokušaj prećutkivanja zločina nad delovima bilo kog naroda u Drugom svetskom ratu, Evropska unija je donela Rezoluciju 1993. godine, koja nalaže svim vladama da ne kriju ni jednu činjenicu, niti bilo šta što prikazuje nacistička nedela. Svaka zemlja bi morala čak da predvidi i zakonske kazne za one koji negiraju postojanje zločina u Drugom svetskom ratu, koji umanjuju, prikrivaju ili koriste simbole iz tog rata. Da li je tragičnije ako o tome neke vlade nisu ništa znale, ili da su znale, a nisu poštovale. Nemareći za naloge EVROPSKE UNIJE, u Tuđmanovoj RH ni jedna preporuka iz ove Rezolucije nije bila prihvaćena - mada za to ima istorijskih činjenica na pretek. Da li su one bile izostavljene zbog nespremnosti novih vlasti da se suoče sa endehazijskom mračnom prošlošću, ili iz nekih drugih razloga, svejedno je. Stoga nam se nameće pretpostavka, da odgovorni faktori u toj državi i dalje oklevaju da donesu normirani zakon s kojim bi se sankcionisalo poricanje i favorizovanje ustaških zločina, kao i upotreba njihovih insignacija. Režimsko skrivanje istine o planiranom genocidu nad srpskim narodom na tlu NDH u Drugom svetskom ratu, nesumnjivo je olakšalo Tuđmanu i hrvatskom Vrhovništvu da ga ponove i okončaju u "Domovinskom ratu" 1991 - 95. godine. Samo tokom vojne operacije "Oluja" izvedena je nasilna deportacija - fizički i metafizički - preko 250 000 obespravljenih srpskih civila "ispred nosa" pasivnih vojnika UNPROFOR-a. Nažalost, ovaj zločin nije optužen, nije kažnjen pa čak ni prekoren od Međunarodne zajednice, što upućuje na onu uvek aktuelnu Trazimahovu tezu: "da pravednost nije ništa drugo nego korist jačega"! Ovaj masovni egzodus, bez presedana u istoriji civilizovanog sveta, u etnički kroatizovanoj republici se doživljava kao završni čin - sausa finita est - "povijesne težnje hrvatskog pučanstva" za svojom suverenom državom - ali bez Srba! Skandaloznim falsifikatima se preinačuju i umanjuju neporecivi dokazi o pojedinačnim i masovnim žrtvama ustaškog terora. Ne samo u konc - logorima, nego i na onim preoranim, zabetoniranim i preoblikovanim srpskim gubilištima na svekolikom zemljopisnom prostoru ratne i posleratne Hrvatske. Da bi se bar donekle naslutile dimenzije tragike srpskog naroda u NDH, nužno je da se pomenu makar neka mesta i lokaliteti ustaških zlodela na kojima su oni ubijali - bez hrišćanskog milosrđa, ljudskog dostojanstva i vojničke časti: Glina, kompleks logora Jasenovac, Gradina, Prekopa, Grabovac, Topusko, Golubnjača, Kolarić, Draksenić, Drakulići, Dobro selo, Velika Kladuša, Zborište, Sadilovac, Palančište, Motike, Jadovno, Šaranova jama, Prebilovci, Veljun, Mistra, Dubičke krečane, Gudovac, Štikade, Divoselo, Donja Suvaja... Pavelićeva fašistička vojska u Sisku je ubila i bacila u Savu preko 500 srpskih civila 4. maja 1945. godine, samo par dana pre zvanične kapitulacije Nemačke. Međutim, to nisu bili i poslednji ustaški zločini! Sva srpska stratišta koja su topografisana na priloženoj karti ustaškog genocida, mogla bi se simbolički nazvati zajedničkim imenom - SRPSKE GOLGOTE - iako se ta mesta međusobno razlikuju po toponimima! A da je zataškavanje i prećutkivanje naci-ustaškog bezumlja takođe zločin, i da ono ne može zauvek ostati hermetično, vidi se i na kraju ovog osvrta na izvedene preporuke iz Rezolucije EU. „Pre neki dan našao sam se u društvu mlađih ljudi gdje se pored ostaloga razgovaralo i o Blajburgu. Kada sam spomenuo stravičan pokolj Srba u glinskoj crkvi, ustanovilo se da nitko od njih nije ni čuo za taj zločin bez presedana. Eto, to me ponukalo da na 61. godišnjicu toga zločina podsjetim na svu njegovu svirepost, a imajući na umu onu latinsku: historia magistra vitae est, ali i saznanje da se historija i ponavlja". (Fragment iz napisa J. Potočnjaka „Pokolj Srba u Glinskoj crkvi", Hrvatska ljevica 2002.) ZAKLjUČAK U ovoj monografiji su objedinjena delimična ali autentična svedočanstva o masovnim ustaškim zločinima nad Srbima iz Gline, Vrginmosta, Bosanske Dubice i drugih mesta iz njihove okoline. Ova katalogizacija nedužnih stradalnika je samo deo jednog poglavlja "Srpske knjige mrtvih" koja je pripremljena s namerom da podseća Srbe sa Korduna i Banije i Bosanske krajine, na svu tragiku njihove sabraće, koju su fanatizovani Pavelićevi dželati poubijali u vremenu fašističkog poretka NDH 1941.-45. godine. Nažalost pravosuđe FNRJ i federalne jedinice republike Hrvatske nije osudilo kvinslišku NDH za počinjene zločine genocida. Naprotiv, istinu o ustaškom istrebljenju srpskog naroda u ratu -AGITPROP CK KPJ i KP Hrvatske decenijama su tu činjenicu zatirali u miru. Ni današnje jugoslovenske vlasti ne mogu se osloboditi nasleđenog potiskivanja dokaza o svirepom ustaškom teroru nad srpskim življem, niti su zainteresovane da javno prezentiraju raspoloživa i neoboriva svedočanstva o zločinu protiv čovečnosti. Takav nemar, one prethodne i ove aktuelne vlasti, ide na ruku kloniranim hrvatskim šovinistima koji negiraju, i brišu „do beline hartije" sve tragove genocida, kako one iz Drugog svetskog rata tako i iz ovog „domovinskog" 1991-1995. godine - kao da zločina nad Srbima u Hrvatskoj nije ni bilo! U periodu osamostaljivanja Republike Hrvatske, na njenim je prostorima dignuto u vazduh oko 4000 spomenika borcima NOR-a i civilnim žrtvama. Nije ostalo pošteđeno ni ono monumentalno obeležje što je bilo posvećeno senima poklanih Srba u glinskoj pravoslavnoj crkvi, koje je izgrađivano sa prekidima od 1990 -1995. godine, To obeležje, tek što je bilo postavljeno, otkriveno i prigodno osveštano - minirano je samo nekoliko dana kasnije. Taj vandalski čin je izvela hrvatska oružana sila početkom "Oluje" u avgustu 1995. godine, Sa spomenikom uništene su i bronzane ploče sa imenima 2000 masakriranih Srba u Prekopi i glinskoj crkvi. Identifikovane žrtve na tim pločama su posle 54 godine podupiranog zaborava - prvi put bile dostupne javnosti svega nekoliko dana. Neemancipovani reditelji i izvođači ovog duhovnog genocida, koji su rafalima i bombama razneli 80 bronzanih ploča u Glini - ne razlikuju se od onih ekstremista - koji su tih dana u Zagrebu, uništili 40.000 kompleta JUGOSLOVENSKE ENCIKLOPEDIJE! Tuđmanovo shvatanje demokratije u odnosu prema srpskom narodu u Republici Hrvatskoj, i na takav način se nedvosmisleno potvrdilo kao ONOMATOPEJA Pavelićeve ND Hrvatske. • Naši preklani mučenici nas obavezuju da o njihovoj tragediji govorimo, da je opisujemo, da je ne zaboravimo, da je obeležavamo kao vizuelnu opomenu - da se ne bi ponovilo sutra ono što je bilo juče. Tragične događaje iz naše zajedničke prošlosti mi ne možemo izmeniti - ali ih možemo dostojno obeležiti, ako ne u udžbenicima, onda makar odgovarajućim "krajputašima", koji počinioce zločina neće amnestirati - ali, ni okriviti one koji u njemu nisu učestvovali. •• Srbi u Hrvatskoj su bili ravnopravan narod sve do Saborskog izglasavanja novog Ustava 1990. godine, koji ih je stupanjem na snagu, degradirao na nivo nacionalne manjine. Pri tom je, ne slučajno, zanemarena bitna istorijska činjenica, da je zapravo baš ta srpska "manjina" kroz četvorogodišnju borbu protiv fašizma doprinela da se kvislinška NDH "bezgrešno" prestroji iz Hitlerovog tabora u Demokratsku državu Hrvatsku. Pet godina posle donošenja Ustava (1995.) Hrvatska armija je u sadejstvu sa paravojnim jedinicama i stranim plaćenicima, pod šiframa BLjESAK i OLUJA, izvršila munjevit napad (Hrvatski blickrig) na Zapadnu Slavoniju, Baniju, Kordun, Liku i Kninsku krajinu s ciljem da se sa tih prostora zauvek protera srpsko stanovništvo. U TOKU ORUŽANE AKCIJE OLUJA OKONČANO JE ETNIČKO ČIŠĆENjE REPUBLIKE HRVATSKE, A "OLUJNI" 5. AVGUST 1995. GODINE INTABULIRAN U DRŽAVNI KALENDAR KAO NAJZNAČAJNIJI DOGAĐAJ U HRVATSKOJ POVJESTI (POSLE NjENOG PADA POD VLAST UGARA 1097.) I SLAVI SE KAO NACIONALNI PRAZNIK POD BAROKNIM NAZIVOM - DAN DOMOVINSKE ZAHVALNOSTI. Dr Dinko Davidov IKONOSTAS AKADEMSKOG SLIKARA PAVLA SIMIĆA (1818-1876) UNIŠTEN U GLINSKOJ CRKVI Tokom četiri godine svoje vladavine ustaška Nezavisna Država Hrvatska ispoljila je monstruoznu aktivnost totalnog genocida: uništavanje srpskog naroda i njegovog istorijskog postojanja. Takvu zločinačku delatnost nije ispoljila ni nemačka okupatorska vojska u Srbiji. Tragični događaji u srpskim crkvama u NDH, posebno u Glini, imali su, dakle, dva vida genocida: 1. Klanje Srba u hramu, 2. Uništavanje hrama kao srpskog pravoslavnog spomenika kulture. U glinskoj crkvi uništen je ikonostas i zidni živopis Pavla Simića, jednog od najznačajnijih srpskih slikara 19. veka. Pavle Simić je rođen u Novom Sadu gde je posle završenih slikarskih studija na bečkoj Akademiji imao stalni atelje sa saradnicima. Osnovne slikarske pouke primio je od poznatog baroknog slikara Teodora Ilića Češljara prilikom njegovog slikanja ikona za oltarsku pregradu u Staroj Kanjiži. Kraće vreme je radio u ateljeu Talijana Alojzija Kastanje koji je držao slikarsku radionicu u Novom Sadu. Posle ovih priprema upisao je studije u Beču, gde je već na trećoj godini odlikovan slikarskom nagradom barona Gundla. Simić je na studijama proveo pet godina, a potom se nastanio u Novom Sadu. Prvi veći slikarski rad je njegov ikonostas u mestu Rumenka kraj Novog Sada. To delo je dobro primljeno u Bačkoj i Sremu a potom se njegova slava širila i po ostalim oblastima Karlovačke mitropolije. Slikao je ikonostas u manastiru Kuveždinu, Đurđevu, Senti, Novom Sadu (Nikolajevska crkva), Bašaidu, manastiru Orahovici u Somboru i u još nekim mestima. Ugovor i predračun za slikanje ikona za ikonostas u Glini sklopio je sa Crkvenom opštinom 5. avgusta 1866. ali je slikarski rad završio 1872-1873. Duborezbariju ikonostasa izradio je novosadski majstor ove veštine Nemac Josif Kistner a Pavle Simić je, takođe, sve ikone naslikao u svom novosadskom ateljeu. U Simićevom predračunu navedene su ikone koje je slikao za glinsku crkvu, i taj popis je sada jedini dokument o sadržaju oltarske pregrade, pa ga ovde donosim u izvodu: „...u gornjem spratu Raspjatije, sa obe strane Bogorodica i Jovan Bogoslov i 12 apostola, a pod krstom Molenije. Praznične ikone: Roždestvo Bogorodice, Krštenje Hristovo, Vaskrsenje Hristovo, Vaznesenje, Silazak svetog Duha, Preobraženje. Praznične ikone: Isus Hristos, Bogorodica, Sveti Nikola, Sveti Jovan. Više dveri Tajna večera. Na prestonim ikonama: Uspenje Bogorodice, Rođenje svetog Jovana, Vozdviženje časnog krsta i Vavedenje Bogorodice. U soklu ispod prestonih ikona, Hristos i Samarjanka, Put u Egipat, Usekovanje glave Jovana Preteče, Čudo svetog oca Nikolaja. Na carskim dverima Blagovesti, Bogorodica i arh. Gavril. Na pevnicama: Car David i Jovan Damaskin. U episkopskom tronu: Sveti Sava." Osim ikonostasa, Pavle Simić je naslikao i dvanaest prazničnih-celivajućih ikona. Na prvom svodu ispred ikonostasa naslikana je velika zidna kompozicija Sveta Trojica, a u oltarskom prostoru, takođe, zidna kompozicija Silazak svetog Duha. Iz ovog sažetog pregleda umetničkog sadržaja crkve u Glini saznaje se da je ona predstavljala malu galeriju srpskog crkvenog slikarstva epohe romantizma. Zločin u crkvi u Glini pripada istoriji ovoga grada ali i istoriji srpske umetnosti. U toj crkvi, najvećoj stradalnici srpske ratne sudbine, uništeni su životi ljudi, ali su uništeni i njihovi preci, matične knjige rođenih, venčanih i umrlih, bogoslužbene knjige i veličanstven ikonostas Pavla Simića. Mr Momčilo Krković IZMEĐU DVA ZLOČINA Spomen-obeležje u Glini ima dosta sličnosti sa zidanjem Skadra na Bojani, samo što je ono legenda a ovo stvarnost u kojoj je licemerje vrhunska odrednica. Zna se da je u glinskoj crkvi presvete Bogorodice u vreme od 28. jula do 3. avgusta 1941. godine izvršen zločin genocida, kada je 1567 građana srpske nacionalnosti iz okolnih mesta prevarenih da idu na pokrst lišeno života najbanalnijim klanjem. Na lokaciji u glavnoj glinskoj ulici sagrađena je 1826. godine pravoslavna crkva Presvete Bogorodice u kojoj su obavljani verski obredi do leta 1941. godine kada su hrvatski ekstremisti toga doba - ustaše, izvršili pomenuti zločin, crkvu zapalili i porušili. Lokalne vlasti, su po dobijenim instrukcijama preko Opštinskog komiteta Saveza komunista organizivale rušenje crkvenih ostataka, zajedno sa temeljima, kako bi se izbrisao svaki trag postojanja verske svetinje. Sticajem dobrih okolnosti mene su 1960. godine kao vajara, a prvenstveno kao zemljaka, pozvali da na brdu Pogledić, glinskoj periferiji, osmislim spomenik palim borcima, lugarima Hrvatske. U to vreme sekretar komiteta Komunističke partije u Glini bio je izvesni drug Gojko Šteković koji me je zamolio da napravim nekoliko varijanti predloga za spomenik žrtvama pokolja u pravoslavnoj crkvi iz 1941. godine. Uradio sam četiri varijante koje su bile, kao makete, izložene ispred opštinske zgrade. Vođeni su u nekoliko navrata razgovori o izgradnji spomenika sa ljudima iz raznih struktura, ali do konačne odluke nije došlo. Na kraju je preovladalo mišljenje da je bolje i korisnije izgraditi utilitarni objekat na tom mestu a ne spomenik koji bi svojim likovnim elementima mogao da iritira javnost. I tako je u vreme trajanja „hrvatskog proljeća" sedamdesetih godina dvadesetog veka, tačnije 1972. godine na crkvištu, ali dosta uvučeno unutar porte, sagrađen Spomen-dom sa nizom utilitarnih sadržaja. U pamćenju nekih ljudi koji su prisustvovali ceremoniji svečane predaje Doma kulture javnosti, ostale su reči tadašnjeg visokog funkcionera Komunističke partije Hrvatske Savke Dapčević-Kučar kada je nakon svečanog govora izrekla: „Sad može da počne đuskanje". I đuskanje je počelo na tom svetom mestu i još uvek traje. Dosta kasnije, ili tačnije, u leto 1984. godine, neki novi mladi ljudi koji su se usudili da razbiju zid ćutanja o događaju iz 1941. godine, odlučili su se da budu uporni i da to sveto mesto, koje je 1941. godine bilo pretvoreno u klanicu nevinih ljudi čija je jedina krivica bila što su Srbi i pravoslavci, obeleže vidljivim likovnim znakom nezaborava. U saradnji sa slikarom Draganom Čubrićem, koautorom takođe zemljakom iz Velikog Gradaca, vajarkom Mirom Jurišić i arhitektom Jovanom Rosićem, na zahtev Odbora za izgradnju Spomen-obeležja, uhvatio sam se u koštac sa novim - starim problemom. Skoro tri godine je trajao rad na izradi idejnog projekta koji je komisija Sabora Socijalističke Republike Hrvatske uporno kritikovala i menjala, vršeći skoro neskrivenu opstrukciju u nadi da ćemo svi mi odustati. Mi nismo odustali i na kraju je iskristalisana konačna verzija koju su "svi" prihvatili. Došli smo do jednog čistog sakralnog rešenja, humaniziranog kompleksa - nekropole što je izrazilo esenciju univerzalnog, srećno nađenog odnosa oblika i formata, neutralnim formama koje bez agresivnosti rečito govore o posledicama nasilja i zla. Rešenje Spomen-obeležja prostorno je pratilo tlocrt nepostojeće crkve. Na određenoj udaljenosti od ulice postavljene su „Dveri", dvodelna skulptura koja asocira ulaz u crkvu. Svojim izraženim vertikalizmom, svojom usmerenošću (težnja ka zbližavanju), svojom arhitekturalnom građom sa dovoljno jasnim asocijacijama na figurativnost, dakle, svim tim sadržajima, likovnim i misaonim, skulptura "Dveri" poprima oblike simbola uz to što je i stvarni objekat, ostatak dveri jednog nepostojećeg hrama, mesto sećanja, poništavanje zaborava. "Dveri" svojim dostojanstvenim rastom postaju prolaz iz spoljneg svakodnevnog sveta u unutrašnji svet memorijala, prolaz osećajni, misaoni i stvarni. Nakon ulaska kroz "Dveri" bočno od depresije amfiteatralnog trga postavljena su dva razuđena zida, "zidovi narikača". Karakteristika ovih horizontalnih skulptura u odnosu na „Dveri" je dramatičnost koja je postignuta umnožavanjem oblika, transponovanih figura narikača čime se simbolički ostvaruje osećanje neumitnosti strašnog događaja. U nišama ovih zidova kao na grudima narikača postavljeno je oko dvadeset kvadratnih metara bronzanih ploča sa reljefnim slovima i imenima 1567 žrtava zločina u glinskoj crkvi. Kroz centralni deo kompleksa Spomen-obeležja postavljena je crna granitna staza, "staza tuge", koja u svom toku polazi od ulice pa sve do kraja ulaznog hola zgrade Spomen-doma. Na taj način granitna staza prostorno povezuje elemente eksterijera Spomen-obeležja sa enterijerom čime se ostvaruje jedinstvena sinteza u spomeničkim rešenjima. Završni deo memorijalne kompozicije smešten je u centralni hol Spomen-doma. Dva bočna zida kao i centralni apsidni oslikani su scenama inspirisanim događajima u tehnici mozaika autora mr Dragana Čubrića, slikara. Leva zidna površina sadrži masovnu scenu nasilno i na prevaru dovedenih ljudi na krvavi pokrst a na drugoj strani je slika sa prizorima njihovog tragičnog okončanja. Na frontalnom apsidnom zidu je likovna kompozicija sa prikazom porušene crkve i stihovima Jure Kaštalana: „Mi znamo kako rana peče i kako boli nož. Istina je naša krvlju zapisana", kao i dve bronzane ploče sa tekstom izjava ustaškog dželata Hilmije Berberovića i preživelog svedoka pokolja Ljubana Jednaka. Na kraju crne „staze tuge" ispred apsidnog zida postavljena je bronzana skulptura "Sećanje" čiji je autor vajarka Mira Juriši.k Ova ekspresivno modelovana skulptura puna je snage i izvorne inspiracije i sadrži jasne asocijacije na mučeničku smrt. Skulptura je u potpunoj simbiozi sa scenama kojima su oslikani zidovi ovog svojevrsnog svetilišta i dobra veza između spoljašnjeg spomeničkog ambijenta i memorijalnog muzeja kao čuvara dokumentarne istorijske građe smeštenog na spratu ovog zdanja. Do 1990. godine bio je završen bazični deo eksterijera: amfiteatralni trg popločan granitnim pločama i završene skulpture "Dveri" i "zidovi narikača" u čije je niše trebalo postaviti više od osamdeset bronzanih ploča sa imenima žrtava. Sabor Hrvatske prestao je da finansira dalju izgradnju pa je tu brigu preuzeo Odbor formiran u saglasnosti sa upravo proglašenom Republikom Srpskom Krajinom. Taj odbor je, zahvaljujući gospođi Stani Nidžović, na razne načine prikupljao novac kojim je plaćena izrada bronzanih ploča. Taj rad obavio je mr Ilija Krković, slikar i dizajner, a ploče u bronzi odlivene su uz znatan popust u umetničkoj livnici "Braća Jeremić" u Beogradu. Ploče su ugrađene na "zidove narikača" poslednjih dana meseca jula 1995. godine. A 29. jula 1995. godine na 54-godišnjicu zločinačkog čina, spoljašni deo Spomen-obeležja je bio završen, dok je trodelna mozaička kompozicija veličine 54 m² za enterijer ostala u Beogradu i čekala sledeću priliku da bude ukomponovana, čime bi Spomen-obeležje bilo onako kako je projektom i zamišljeno. Toga dana zadušnu službu Božiju služio je patrijarh srpski gospodin Pavle sa grupom crkvenih dostojnika. Nakon službe patrijarh je osveštao ploče sa imenima žrtava uz prisustvo velikog broja građana. *Svedočanstvo o genocidu* Ovom svetom mestu, Glini, sudbinom je, izgleda, dodeljeno da bude mesto brisanja tragova i zaboravljanja, mesto u kome se iz generacije u generaciju događaju zločini nad Srbima i pokušava dokazati suprotno, da tih zločina nije bilo. Gospodin Vladimir Šeks, visoki hrvatski dužnosnik, u jednom govoru cinično je konstatovao da je ono što se desilo pri orgijanju razularenih hrvatskih nacionalista 1941. godine "napuhani problem" i da je sve to obična "židovska izmišljotina". Bilo kako bilo, Spomen-obeležje je, kao vidljivi dokaz bezumlja ostvarenog 1941. godine, postojalo svega nekoliko dana. Ovoga puta je naišla regularna hrvatska vojska koja je uz rušenje Republike Srpske Krajine u redarstvenoj akciji "Oluja", kako su nazvali novi genocidni pohod, porušili i tek podignuto Spomen-obeležje žrtvama genocida iz 1941. godine koji su počinili dedovi i očevi delatnika. Na pleća novih generacija Hrvata natovareno je breme dva uzastopna zločina, onoga iz 1941. godine kada su hrvatski ekstremisti oduzeli živote nevinim Srbima i 1995. godine kada su novi hrvatski ekstremisti u prah pretvorili sećanje na one žrtve. Posao je obavljen temeljito, zajedno sa temeljima. Opet ne postoji nikakav trag. Kao što onda nije bilo crkve, tako ni sada nema spomenika. Zelena trava nevino raste na tom mestu čuvajući tajnu kao u onoj legendi kada su joj saopštene poznate reči "U cara Trajana kozije uši". Postavlja se pitanje mogu li događaji u Glini vezani za mesto gde je postojala pravoslavna crkva presvete Bogorodice do 1941. godine i Spomen-obeležje 1995. godine da se pretvore u tajnu kao u legendi i dokle će to moći da bude tajna? 1) Dr Mirko Puk je bio inicijator i autor više pogubnih odluka protiv srpskog naroda. A sa javnih tribina iz Gline, Križevaca i drugih mesta, slao je srpskom narodu, kao tuđinskom elementu, poruke upozorenja: „Ili mi se ukloni, ili mi se pokloni! Ili se uklonite milom, ili ćemo vas istjerati silom!" ... Pola veka kasnije i gospodin Šeks, jedan od vrhovnih zakonodavaca u Tuđmanovoj vladi, takođe je javno pripretio provociranim Srbima, da će ih umiriti novim Ustavom Republike Hrvatske. Na Saboru 25. jula 1990. godine na zahtev vladajuće stranke i bez konsenzusa, usvojen je amandman kojim je izbrisan čl. 1. t. 1 iz prethodnog Ustava, tako da je Hrvatska definisana kao nacionalna država hrvatskog naroda, a Srbi su, do tada ravnopravan narod, svrstani među etničke manjine. Predsednik Tuđman je „obrazlagao" taj oktroisani ustav da je zasnovan i na Odlukama ZAVNOH-a iz Topuskog, ali je prećutao kako su Srbi ispali iz tih Odluka. Evo tog stenografskog zapisa sa Trećeg zasedanja ZAVNOH-a: DEKLARACIJA o osnovnim pravima naroda i građana demokratske Hrvatske 1.Hrvatski i srpski narod u Hrvatskoj potpuno su ravnopravni. Nacionalnim manjinama osigurat će se sva prava na nacionalni život. Za zemaljsko antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Hrvatske. Topusko, 9. svibnja 1944. Tajnik Dr Pavle Gregorik, s. r. Predsjednik: Vladimir Nazor, s.r." Narodna vlada Hrvatske će o tome voditi računa i brižno ostvarivati prvu tačku DEKLARACIJE... U Arhivu Hrvatske u Zagrebu nalazi se oko 27000 izabranih dokumenata o delovanju ZAVNOH-a, od kojih su selektivno odštampana četiri toma! A oni svedoče o velikom doprinosu i učešću srpskog naroda u Hrvatskoj u ratu i revoluciji. Srpski narod je svojim masovnim otporom protiv fašizma i ustaškog terora, pomogao progresivnom delu Hrvatske da se kroz NOB uključuje u antifašističku koaliciju. To su istorijske činjenice! Da nije bilo tako tada bi i onaj nedužni deo hrvatskog naroda, doživeo završetak Drugog svetskog rata kao neizbežni „Flagellum Dei'' - bič Božiji, zajedno sa kvinsliškom NDH - odanim Hitlerovim saveznikom na svim frontovima! Fatalni Rapalski ugovor bio bi i danas na snazi. I onaj Santa Margaretski! Možda bi južnije od Istrie i Fiume, i dalje mogla da se čuje Musolinijeva imperijalna kantilena „Zara sempre Italiana"! 2) I u vreme uravnoteženog suživota pre otcepljenja Hravtske u njoj je bilo katoličkih sveštenika što su sledili militarizam fra Dionisija Juričeva, fra Šrospava Filipovoća, Sidonija Šulca, don Anta Zrna, Vlahe Margegića, fra Tugomira, don Ilije Tomosa... 0 jednom takvom koji je pozivao svoje vernike na euharistiju a podstrekivao ih na zločin, dala je izjavu Manda Matik iz Štitara, koja je zarobljena u Vukovaru kao pripadnica ZENG-a. Ona je ubila deset vojnika JNA i zaklala jedno dete. „Nije mi ništa skrivio. Dugo sam se mučila da ga zakoljem. Kada je vidio nož, preklinjao je da mu poštedim život. Ne znam koliko je imao godina. Možda 10-11. Zaklala sam ga ispred njegove kuće u Kozaračkoj ulici. Posle sam sa svojim dečkima iz ZENG-a tepo zakopala u kukuruzištu nadomak Borovske ceste... Nije prošla nijedna misa a da (sveštenikj nije pozivao na mržnju prema Srbima. „Oni moraju biti uništeni, ubijeni, zaklani... to nisu ljudi... neka aeć jednom nestanu sa ovoga podneblja" - govorio bi sveštenik. Slušala sam ga pažljivo i počela da mrzim sve što je srpsko..." (Večernje novosgi, 26. novembra 1991) Bilo bi dobro za vernike ali i za sveštentsgvo, ako je ovaj slučaj nečasnog katoličkog propovednika iz Štitara, bio samo puka anomalija!







		[novosti] [eparhija] [sv.sava gk] [episkop] [istorija] [manastir] [publikacije] [adresar] [riznica] [apel] [linkovi] Ћирилица Copyright © 2003 Gornjokarlovačka Eparhija. Designed by SeRGio